Elfazi Toral

 

STENBOL - Mûçeyê herî kêm ê nû hatiye ragihandin, ku ji xeta xizaniyê kêmtir e, bandorek kûr li ser raya giştî kiriye û bûye sedema nerazîbûnê. Welatî dibêjin ku ev zêdebûn têrê nake, ew nikarin hewcedariyên xwe yên herî bingehîn jî bicîh bînin.

 

Mûçeyê herî kêm ê sala 2026'an ji hêla Wezareta Kar û Ewlehiya Civakî ve wekî 28,075 TL hat ragihandin, ku ev yek zêdebûnek ji %27 temsîl dike. Bi nêzîkbûna xeta xizaniyê ya nêzîkî 30,000 TL re, meaşê herî kêm pir li jêr vê astê dimîne. Welatiyên li Tirkiyeyê bi meaşê herî kêm ê heyî jî nikarin debara xwe bikin. Wan zêdebûna sala nû ne bes dît. Ji ber ku enflasyon roj bi roj zêde dibe, hikûmetê meaşê herî kêm li jêr bendewariyan hişt û zêde nekir. Zêdebûna xizaniyê herî zêde bandorê li jinan dike û  welatiyên teqawidbûyî jî ji ber enflasyonê tên xirabkirin. Me ji welatiyên ku me li kolanan hevpeyvîn bi wan re kir, li ser zêdebûna meaşê herî kêm a 2026'an pirsî.

 

'Jin hem ji hêla madî û hem jî ji hêla hestyarî ve tên westandin'

 

Nedîme Dogan diyar kir ku zêdebûna mûçeya herî kêm têrê nake û tekez kir ku ev zêdebûna nû divê were nirxandin. Nedîme Dogan diyar kir ku xeta hejariyê 30,000 e û mûçeya herî kêm di bin vê xetê de ye û diyar kir ku ew nikarin pêdiviyên xwe yên bingehîn bicîh bînin. Nedîme Dogan got, "Jin hem ji hêla madî û hem jî ji hêla hestyarî ve tên westandin. Hûn çawa dikarin ji jinek wusa psîkolojiya saxlem hêvî bikin? Hûn ji supermarketekê derdikevin û bihayê wê ji 300 lîreyî dest pê dike. Divê ev jin di vê rewşê de çi bikin? Ev krîza aborî niha bandorê li aramiya di malbatê de jî dike. Nedîme Dogan diyar kir ku divê budçeya ku ji bo şer tê veqetandin ji bo perwerdehiyê were xerc kirin û bêkarî divê di çarçoveya perwerdehiyê de were çareser kirin."

 

'Zêdebûna mûçeya herî kêm ne surprîz bû'

 

Nurhayat Ozçelik got, "Gelek kes hene ku bi mûçeya herî kêm dijîn û bi vî rengî nikarin debara xwe bikin. Em ne tenê li ser xwe difikirin, em li ser kesên li dora xwe jî difikirin. Me ji vê zêdebûna mûçeya herî kêm pir tişt hêvî nedikir. Eşkere bû ku tiştekî wisa dê biqewime, ne surprîz bû. Em li aliyê din li çareseriyan digerin."

 

'Divê her kes şiyar bibe'

 

Ayşegul Saraç a teqawidbûyî, diyar kir ku mûçeya herî kêm di bin xeta xizaniyê de ye û got ku ew nikare bi teqawidiya xwe debara xwe bike. Ayşegul Saraç, diyar kir ku beşek mezin ji budçeyê ji bo şer tê veqetandin û got, "Ez meraq dikim ka mirov çawa dikarin bijîn. Dema ku ez diçim bazarê, ez li destên mirovan dinêrim, nemaze yên teqawidbûyî, du an sê çente hene û ez bi rastî jî ji ber vê yekê xemgîn im. Divê hikûmet û dewlet biryarê bidin vê yekê, lê ez di derbarê vê yekê de pir geşbîn nînim. Ez dixwazim ku her kes şiyar bibe, divê her kes ji cihê ku lê radizê rabe."

 

'Em nikarin pêdiviyên xwe bicîh bînin'

 

Necibe Geniş derbarê mûçeya herî kêm de ev yek got: "Mûçeya herî kêm pir kêm e; divê herî kêm 35,000 TL be. Em kirê nadin, lê lêçûnên pir bingehîn hene. Em nikarin hemû pêdiviyên xwe bicîh bînin, em nikarin tiştê ku em dixwazin bikirin. Ez tiştê ku herî erzan e dikirim. Min kirîna xwe kiriye, lê ew têrê nake; ez ji bo ku debara xwe bikim ji bo bîst lîreyan ji cîhekî diçim cîhekî din. Bi kêmanî divê ew mûçeya herî kêm hinekî zêde bikin; ev ne pir zêde ye ku meriv bixwaze."

 

'Jin barê herî giran ê xizaniyê dikişînin'

 

Necla Demîrcî diyar kir ku kirêya xanî ji mûçeya herî kêm bilindtir e û diyar kir ku mûçeya herî kêm êdî ji bo dabînkirina pêdiviyên bingehîn têrê nake. Necla Demirci wiha domand: "Ez nizanim em, wekî civak, çawa dijîn; ev mijara rastîn e ku divê em li ser nîqaş bikin. Nekarîna karkeran ji bo xwe xwedîkirinê, birçîbûna karkeran, pirsgirêka rastîn e. Jin barê perwerdehiya zarokan hildigirin, jin encamên giran ên şer dijîn. Jin trawmaya aborî û hestyarî ya kirînê jî dijîn; bi gotineke din, heke agir di malê de hebe, ew agir li ser pişta jinê dişewite."

 

'Mûçeyê herî kêm ji bo kirêyê têrê nake'

 

Selma Kokturk diyar kir ku mûçeyê wê yê herî kêm ji bo dabînkirina hem pêdiviyên wê yên bingehîn û hem jî kirêyê têrê nake û got, "Dibe ku em kêmtir xerc bikin ji ber ku em pîr dibin; lêçûnên min ên kirînê kêmtir in ji ber ku ez ewqas naxwim, lê ciwan bi gelemperî hewce ne ku bêtir bixwin û saxlemtir bixwin. Ji ber vê yekê, ev mîqdar pir kêm e.  Bila her kes di sala nû de pir bextewar û saxlem be."

 

'Mûçeyê herî kêm têrê nake'

 

Fatma Çakir jî wiha got: "Mûçeyê herî kêm têrê nake; kesekî ku xwendekarên wan hene û kirê dide, nikare bi vî mûçeyî debara xwe bike. Zivistan hat, mirov 3,000 an 4,000 lîre ji bo gaza xwezayî didin, ev mûçe ji bo mirovan têrê nake. Heta pêdiviyên bingehîn jî nayên dabînkirin. Em naçin bazarê, meaşê me ji bo bazarê têrê nake, em bi zorê debara xwe dikin. Heta meaşê teqawidbûyan jî têrê nake."

 

'Ev hikûmet deyndarê jiyana me ye'

 

Sinem Yurdanur, diyar kir ku rêjeyên enflasyonê yên ku niha hatine ragihandin ne rast in û got ku wê qet di warê aborî de krîzek wiha nedîtiye. Sinem Yurdanur got, "Ev hikûmet deyndarê jiyanê ye. Wan pêşeroja me ji me standine, wan xeyalên me ji me standine. Wekî jinek, ez hewl didim ku li Stenbolê bi tena serê xwe bijîm, lê ez têdikoşim. Ez bi ciwanan re dixebitim, ez nêzîkî wan im û ez ji wan bawer dikim, lê ji tiştê ku ez dibînim, gelek ciwan pir bi fikar in û gelek ji wan dermanên antîdepresan bikar tînin. Ew li derveyî polê li ser pirsgirêkên xwe diaxivin; ew pir nerazî ne. Gelek kes ji ber fikarên xwe dixwazin biçin derveyî welêt, ji ber ku îhtîmala ku piştî xwendina li vir nikaribin karekî bibînin jî heye. Dema ku ez derdikevim kolanan, ez pir ditirsim û ez hêvî dikim ku jin û ciwan me ji vê rewşê rizgar bikin.”

 

'Em ê bi vê rêjeyê îflas bikin'

 

Safiye Terkoglu got, "Heke wijdanê wan hebe, bila alîkariya me bikin ku em hinekî baştir bibin. Em teqawidbûyî ne û em nikarin debara xwe bikin; kirê li dora 40-50 hezar e. Xwedê rehma xwe li wan bike. Em hemû ji vê rewşê gazinan dikin. Em ê bi vê rêjeyê îflas bikin."

 

'Ev mûçe têrê nake'

 

Hayat Surmeli, tekez kir ku divê mûçeya herî kêm herî kêm 40,000 TL be, got, "Ez vê mûçeyê têr nabînim. Rewş dilşikestî ye; mirov nikarin biçin bazarê, nikarin kirînê bikin. Her çend biçin jî, ew hewl didin ku tiştê herî erzan bikirin; heke tiştek erzan bibînin, ew dikirin, wekî din nikarin. Ez dixwazim ku ev mûçe ji bo her du aliyan çêtir bin."