AMED - Hevseroka Şaredariya Sêrtê Sofya Alagaş û Hevseroka Şaredariya Cîzreyê Guler Tunç di bersiva rapora kontrolkirina Şaredariya Bajarê Mezin a 2025'an a Dîwana Çavdêrîya Darayî de ku sîstema hevserokatiyê hedef girtibû, diyar kirin ku hevserokatî destkeftiyek têkoşîna jinan e û gotin, "Hevserokatî li dijî zîhniyeteke yekreng li ser temsîliyeta wekhev hatiye avakirin."

 

Rapora kontrolkirina Dîwana Çavdêrîya Darayî ya 2025'an a li ser Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê pratîka "hevserokatiyê" ji hêla bingeha wê ya qanûnî û temsîliyeta siyasî ya jinan ve nirxand. Di beşa "Tesbîtên Din" de, di bin sernavê "Hebûna Pratîkek Hevserokatiyê ya Bêyî Bingeha Qanûnî", karanîna sernavên li ser malpera şaredariyê, hesabên medyaya civakî û panoyên agahdariyê hate nirxandin. Di raporê de hate îdîakirin ku ji bo hevserokatiyê di şaredariyan de rêziknameyek qanûnî tune ye û hate îdîakirin ku ev pratîk yekparebûn û avahiya hiyerarşîk a rêveberiyê xera dike.

 

Hevşaredara Şaredariya Sêrtê Sofya Alagaş û Hevşaredara Şaredariya Cîzreyê Guler Tunç bertekek neyînî nîşanî rapora Dadgeha Muhasebeyê dan.

 

'Hevserokatî destkeftiyek ji bo jinan e, em ê teslîmî zîhniyeta yekparêz nebin'

 

Sofya Alagaş di bersiva hedefgirtina sîstema hevserokatiyê di rapora Dadgeha Muhasebeyê de got, "Bi rastî, îtîraz û redkirina qebûlkirina sîstema hevserokatiyê ya ji aliyê sîstem, dewlet û hikûmetê ve ne tiştekî nû ye. Berê, sîstema hevserokatiyê wekî yek ji hincetên tayînkirina mufetîşan dihat nîşandan. Îro, bi rêya raporên Dadgeha Muhasebeyê nerîn têne pêşkêşkirin ku daxwaza betalkirina hevserokatiyê dikin. Divê ev wekî bêtehamuliya sîstemê ya li hember destkeftiyên jinan were dîtin. Ji ber ku hevserokatî destkeftiyek ji bo jinan e û encama têkoşîna wan a ji bo temsîliyeta wekhev e. Çi dibe bila bibe, divê ev destkeftî were parastin. Dewlet îdîa dike ku divê hevserokatî were betalkirin ji ber ku ew di çarçoveya qanûnî de tune ye û pêkanîna wê dikare bibe krîzek. Lêbelê, krîzek wisa tune ye."

 

'Hevserokatî li dijî zîhniyeteke yekreng li ser temsîliyeta wekhev hatiye avakirin'

 

Sofya Alagaş diyar kir ku sîstema hevserokatiyê di sê heyamên hilbijartinê de ji îradeya gel piştgirî wergirtiye û got, "Dema ku em li serdema ji hilbijartinên 2023-2024'an heta îro dinêrin, em dibînin ku sîstema hevserokatiyê bi awayekî ahengdar hatiye bicîhanîn. Li vir armanc ew e ku pêşî li xuyabûna temsîliyeta wekhev a ji bo civakê were girtin. Di heyamên hilbijartinê de li ser bingeha sîstema hevserokatiyê kampanya hatin çêkirin. Gel ji vê pergalê haydar bû û gel bi zanebûn û bi dilxwazî hilbijartina xwe kir. Tevî tayînkirina qeyûman, gel cara sêyemîn deng da sîstema hevserokatiyê. Ji ber vê yekê, em qala sîstemekê dikin ku ji hêla civakê ve tê pejirandin û piştgirî kirin. Ji ber vê sedemê, ne rast e ku hevserokatî wekî krîzekê were hesibandin. Pirsgirêka rastîn ferzkirin û hewldana domandina zîhniyeteke yekreng e. Li Tirkiyeyê, dewlet hewl dide ku bi zîhniyeteke yekane û yekreng xwe ava bike û vê yekê di rêveberiyên herêmî de jî serdest bike. Ew dixwaze şaredarî bi rêbaza yek-serokatiyê were birêvebirin. Lêbelê, pergala hevserokatiyê vê rêbaza yekparêz red dike; ew li ser temsîliyeta wekhev li şûna ramana yekparêz hatiye avakirin.”

 

'Divê hevserokatî têkeve binê ewlehiya zagonî' 

 

Sofya Alagaş diyar kir ku rapora Dadgeha Muhasebeyê divê ne li ser rakirina sîstema hevserokatiyê, lê li ser garantîkirina wê ya qanûnî bisekine û got, "Li şûna ku rapora Dadgeha Muhasebeyê daxwaza rakirina wê bike bi hinceta ku bingehek wê ya qanûnî tune ye, divê pêwîstiya guhertina qanûnê li ser bingeha vê pratîkê ronî bike. Ji ber ku tu civak nikare li ser bingehek yekreng bijî. Divê ew biguhere, veguhere û xwe nû bike. Ev e ya ku îro li Tirkiyeyê, nemaze li Kurdistanê, hewce ye. Sîstema hevserokatiyê mînakek xurt e ku ne tenê li herêmê lê li seranserê Tirkiyeyê dikare were sepandin. Ji ber vê yekê, divê ew neyê rakirin, lê divê bi qanûnî were garantîkirin û bibe beşek ji têgeha rêveberiya herêmî. Perspektîfa me ve, ev sîstem ji bo jinan, gelan, zarokan û zimanan destkeftiyek e. Ji ber ku em hevserokatiyê tenê wekî beşdarbûna jin û mêrek di rêveberiya şaredariyê de nabînin. Ya ku li vir girîng e beşdariya civakê di rêveberiyê de bi rêya temsîliyeta wekhev a jin û mêran û rêveberiya bajar li ser bingeha vê beşdarbûnê be.”

 

'Êrîşên li ser hevserokatiyê îradeya jinan dikin armanc'

 

Hevşaredara Cizreyê Guler Tunç tekez kir ku ji sala 2014'an vir ve sîstema hevserokatiyê ji bo temsîliyeta wekhev a jinan di siyasetê de û şiyana wan a hebûna bi nasnameyên xwe destkeftiyek girîng e û got, "Ji sala 2014'an vir ve, sîstema hevserokatiyê li navçeyên me û bi giştî hatiye pejirandin. Di paradîgmaya ku ji hêla Birêz Ocalan ve hatiye danîn de, hevserokatî ji bo me xeta sor e. Êrîşên li ser hevserokatiyê bi salan e berdewam dikin, bi taybetî jî hedefgirtina hevşaredarên jin; êrîşek ji hêla dewlet û pergalê ve heye. Ew naxwazin jin di pêş de bin, bi nasnameyên xwe hebin û karê xwe bikin. Rapora Dadgeha Muhasebeyê biryarek derbarê hevserokatiya Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê de da; me dizanibû ku biryarek wisa dê were dayîn. Bi salan e, em, wekî jin, ji bo vê yekê têdikoşin. Hevşaredarên jin hatine binçavkirin, girtin û hîn jî dosya li dijî wan têne vekirin. Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk du sal in berdewam dike; eger aştî hebe, naskirina hevserokatiyê û temsîliyeta jinan di siyasetê de pir girîng e. Pêdivî ye ku ew were naskirin. Lê gava em lê dinêrin, hîn jî êrîşên têkildarî wê hene."