Oznur Deger 

 

WAN - Endama Koordînasyona KJAR'ê Çîmen Şîne şerê Amerîka û Îsraîlê yê li dijî Îranê nirxand û diyar kir ku gelên Rojhilatê Kurdistan û Îranê tenê Îraneke demokratîk dixwazin û got, "Ev rejîm niha ketiye pêvajoya hilweşînê. Niha dema şoreşa jinan li Rojhilatê Kurdistan û Îranê ye. Îran bi êrîşa li ser Kurdan bi ser neket û nikare bi ser bikeve. Kurd hêza bingehîn a demokrasiyê ya li Rojhilata Navîn û Îranê ne. Bêyî Kurdan li Îranê kes nikare tiştekî bi dest bixe."

 

Şerê ku ji aliyê DYA û Îsraîlê ve di 28'ê Sibatê de li dijî Îranê hatiye destpêkirin, di hefteya xwe ya duyemîn de berdewam dike. Li gorî Nûnertiya Daîmî ya Neteweyên Yekbûyî ya îranê di şer de 1332 sivîl, di nav de 300 zarok, jiyana xwe ji dest dane. Di heman demê de, Îranê ku li gelek welatên Rojhilata Navîn û Kendavê operasyonên hewayî pêk tîne, dest bi hedefgirtina Kurdên Rojhilatê Kurdistanê jî kiriye. 

 

Endama Koordînasyona Civaka Jinên Azad a Rojhilatê Kurdistanê (KJAR), Çîmen Şîne têkildarî mijarê nirxandin kir.

 

'Ev rejîm niha ketiye pêvajoyek hilweşînê'

 

Çîmen Şîne di destpêkê de wiha got:" Ji 7'ê Cotmehê vir ve, rewşa li Îranê bi awayekî demkî wek mijarek cidî ya nîqaşê maye. Piştî şerê 12 rojan ê Hezîrana 2025'an, Îran lawaz bû û bi gelek awayan derbeyek lê ket. Wan Îran wek marê birîndar hişt. Wan hemû destên wê li Rojhilata Navîn şikandin. Wan ew bi awayekî pratîkî îzole kir. Şerê Cîhanê yê Sêyemîn xwe wekî şerekî ji bo temamkirina têkoşînên hegemonîk ên neqediyayî li Rojhilata Navîn nîşan dide. Şerê ku ji hêla DYA û Îsraîlê ve li dijî Îranê hate kirin, ku di 28'ê Sibatê de ji nû ve dest pê kir, bi tundiyek mezin berdewam dike. Şerê Cîhanê yê Sêyemîn, an şerê hegemonîk, îro li ser jiyana mirovan tê ferzkirin da ku avahiyên dewleta neteweyî û avahiyên berxwedanê yên li Rojhilata Navîn ji holê werin rakirin an jî veguherînin dewletek ku bi pergala sermayeya darayî re hevaheng be û bi tevahî ji bo îstismara hêzên hegemonîk vekirî be. Şerekî mezin tê meşandin da ku hemû hêzên ku li pêşiyê radiwestin ji holê werin rakirin û damarên berxwedanê yên li Rojhilata Navîn ji holê werin rakirin. Ev demek dirêj e ku pirsa çawaniya çareserkirina pirsgirêka Îranê û rêbaza çareserkirina wê bi nîqaş û nirxandinên cidî di rojevê de maye. Bi rastî, îro xuya dike ku ev yek dê bi guhertina rejîma Îranê were kirin. Kuştina Elî Xameneyî û gelek berpirsên din di destpêka vê pêvajoyê de nîşan dide ku ev rejîma zordar û darvekirinê dê bê guman were hilweşandin û guhertin. Ev rejîm êdî nikare xwe bidomîne. Hêza wê ya rewşenbîrî belav bûye. Ev rejîm niha ketiye pêvajoyek hilweşînê. Dibe ku tavilê hilweşe, lê ketiye pêvajoyek hilweşînê û Îran nikare şiyana xwe ya hikûmraniyê ji bo demek dirêj nîşan bide. Serdema melayan bi dawî dibe. Ez dikarim bibêjim ku ji bo DYA û Îsraîlê, Îranek yekgirtî ji Îranek parçebûyî sûdmendtir e. Ev têkoşîna hegemonyayê ye û Îranek di bin kontrola wan de bêtir di berjewendiya wan de ye. Bi vî rengî, em dikarin binirxînin ku armancên wan ên bingehîn kontrolkirina Asyayê li ser xeta bakur-başûr û astengkirina Çînê ne. Di heman demê de, herêma ji Deryaya Xezar heta Tengava Hurmuz dê di bin kontrolê de be. Dîsa, ev rêyek girîng e hem ji bo Peymanên Birahîm û hem jî ji bo rêya enerjî û bazirganiyê ya ku tê xwestin were afirandin. Ji ber vê yekê, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Îsraîl dê bixwazin rejîma Îranê, ku wan li gorî vîzyona xwe sêwirandiye, li gorî wê şekil bidin. Afirandina pergalek berfireh di bin kontrola xwe de ku dê bi tevahî Îranê birêve bibe jî di nav armancên wan de ye. Lêbelê, ev ne mîna Îranek e ku niha bi hilweşînê re rû bi rû ye. Ez nabêjim ku Îranek demokratîk dê tavilê çêbibe. Dibe ku ew wekî berê navendî nebe. Modelek ku îradeya herêmî û herêmên qismî jî tê de tê nas kirin dikare pêş bikeve. Di vê wateyê de, ev şer wekî şerekî ji bo ji nû ve şekildana Îranê berdewam dike. Lêbelê, Îran jî beşek ji malbata dewleta neteweyî ye. Ango, ew beşek ji pergalê ye. Erê, ev şer, mezinbûna armancên hegemonîk li Rojhilata Navîn nîşan dide. Di vê çarçoveyê de, DYA û Îsraîlê pêşî xwestin ku hêz û bandora Îranê li herêmê lawaz bikin û ji holê rakin. Îro, wan êrîşek li ser Îranê dane destpêkirin. Ji ber ku pêşketin û guhertinên li Îranê dê li Rojhilata Navîn guhertinan çêbikin."

 

'Bi hezaran jin û zarok hatin qirkirin'

 

Çîmen Şîne da zanîn bi hezaran zarok tên qetilkirin û wiha got:"Zarok û jin hedefên sereke yên van cure şeran in. Wêrankirina ekolojîk çêdibe û xwezaya me jî gelek zirarê dibîne. Ev şer her wiha wêraniyeke aborî ya girîng jî tîne. Di şerê dawî yê li Rojava de, bi hezaran jin û zarok hatin qirkirin. Hemû di vî şerê hegemonyayê de hatin kuştin. Belê, ez dikarim bibêjim ku jin û gel bi awayên cuda bedelê van şeran didin. Di şerê heyî de, jin herî zêde tên kuştin. Jin û gel heq dikin ku sedsalek bê şer be. Îro, jin di bin siya vî şerî de 8'ê Adarê pêşwazî dikin. Di serhildanên li Îranê de ku di 28'ê Kanûnê de dest pê kirin, bi deh hezaran kes ji aliyê rejîma Îranê ve hatin kuştin. Ger ev şer berdewam bike, ji bo gel xetereyek mezin heye. Ez dikarim êrîşa li ser wargeha keçan li Îranê di rojên destpêkê yên şer de wekî sûcê şer bi nav bikim. Zêdetirî 200 jiyana ciwanan winda bû. Ev sûcê şer e, sûcê li dijî mirovahiyê ye. Heta şer jî exlaqê xwe heye. Ev rewş nayê qebûlkirin. Divê jin û zarok bên parastin. Jinên Rojhilatê Kurdistanê û gelên Îranê bi nêzîkatiyek ku dê sedsala 21'ê şekil bide beşdarî van serhildanan bûn. Bi pêla duyemîn re, wan careke din destanek bi slogana 'Jin, jiyan, azadî' nivîsandin. Wekî KJAR, em ji bo ku ev destan mayînde bibe, veguherîna demokratîk pêş bikeve û civaka demokratîk bîne nav dînamîka têkoşînê têdikoşin. Ez dixwazim bibêjim ku erka me ya sereke ya demokratîk, wekî hemû gelê Rojhilatê Kurdistanê û gelên Îranê, niha ye. Niha dema şoreşa jinan li Rojhilatê Kurdistanê û Îranê ye. Girîng e ku gelê Îranê û gelê me yê Rojhilatê Kurdistanê vê rastiyê baş fam bikin û bi balkişandina ser serketinê, niha Îranek demokratîk biafirînin. Divê em wekî jin li her derê komun, komîte û çalakiyên xwe yên demokratîk ên giştî ava bikin. Bi gotineke din, heke ev şer bi vî rengî berdewam bike, ew ê ne bi hezaran, lê bi sed hezaran bigihêje. Û xala sereke ev e, em naxwazin bêtir Gazeyan bibînin."

 

Modelek hevpar ji bo hemû gelan

 

Çîmen Şîne, di axaftina xwe de wiha bal kişand ser yekitiyê: "Hemû hewldanên yekîtîyê yên ku di 22'yê Sibatê û piştî wê de pêş ketin, di vê pêvajoyê de helwestên girîng in. Ev helwest hêzên hegemon jî ditirsîne. Pir girîng û hêja ye ku partîyên Rojhilatê Kurdistanê bi rêkeftineke hevpar yekîtîya xwe îlan bikin. Ez bawer dikim ku bi pêkanîna yekîtîya neteweyî li hemû beşên Kurdistanê û îro li Rojhilatê Kurdistanê, em wekî jin dê siyaseta xwe ya yekîtî, rêxistin û têkilîyê bi gelên li Îranê dijîn re berfirehtir bikin. Ev nîşan dide ku avakirina pêşeroja me ya hevpar mimkun e. Pênc partiyên Rojhilat, di nav de KJAR û rêxistinên jinan daxuyaniyek hevbeş weşandin û girîngiya stratejîk a pêşxistina yekîtî û rêxistinbûnê ji bo têkoşîna ji bo Îraneke demokratîk tekez kirin. Bi deklarasyona me ya bi boneya 8'ê Adarê hatî weşandin, em destnîşan dikin ku jinên li seranserê Îranê xwedî hêz in ku bi gel re bi hev re bixebitin û pêşengiya eniya demokratîk bikin. Em dibêjin ku jin di rêxistinkirina civakeke demokratîk û avakirina Îraneke nû de kevirê bingehîn ê demokrasiyê ne. Wek jinên Belûç, Fars, Azerî, Kurd, Gîlak, Mazenî… dem hatiye ku em ji bo Îraneke demokratîk bikevin nav hewldanan. Belê, em dibêjin: werin em şoreşê bi 'Jin jiyan azadî' bihûnin. Hêza herî mezin a veguherîner û şoreşger li dijî Şerê Cîhanê yê Sêyemîn jin in. Li Îran û Rojhilatê Kurdistanê, jinên ku bi modela neteweya demokratîk hatine rêxistinkirin dê bi ser bikevin. Bi gel û jinên Îranê re, em dikarin li dijî hemû şeran bisekinin. Îfadeya herî mezin a têkoşîna hevpar a ji bo jiyaneke azad û helwesta jiyana hevbeş ji bo hemû gelan pergala demokratîk e. Ev tenê bi neteweyek demokratîk mimkun e, modelek hevpar ji bo hemû gelan."

 

'Jin û ciwanan careke din pêşengiya pêla duyemîn kirin'

 

Çîmen Şîne, destnîşan kir ku li Rojhilata Navîn di serdemekê re derbas dibe ku şer, tundûtûjî, dagirkerî, destdirêjî û qirkirin bûne tiştekî asayî, serdemekê ku Şerê Cîhanê yê Sêyemîn mîna kabûsek li ser herêmê daketiye û wiha dirêjî da axaftina xwe: "Neteweyek demokratîk dê ji bo hemî gel û jinên Îranê nefeseke mezin a hewaya teze be. Sîstemek ku demokrasî bi tevahî fonksiyon bike, sîstemek ku îradeya jinan tê de nîşan bide, sîstemek ji bo demokrasiyê vekirî ye. Di vî şerî de, li Rojhilata Navîn mirov ji bo berjewendiyên hegemonîk û domandina pergala kapîtalîst têne kuştin û revandin. Nirxên manewî û çandî ji hêla şer ve têne hilweşandin û bêwate dibin. Civak bi manewî û bi îrade tê kuştin. Şer û pêlên koçberiyê dibin sedema guhertina demografîk. Her cure mirin tê kirin. Çanda tundûtûjiyê herî zêde jinan hedef digire. Hêzên leşkerî tecawizê li dijî jinan wekî rêbazek bingehîn di şer de bikar tînin. Bi deh hezaran jin têne revandin û cihê wan nayê zanîn. Jin û gel ji axên xwe têne derxistin. Şer guhertina demografîk diafirînin. Guherîna demografîk hilweşandina çandî ye. Jiyana bi manewiya axa ku hûn lê ji dayik bûne û mezin bûne re entegrasyona çandî diafirîne. Ji ber vê yekê, di pêşveçûna demokratîk a Îraneke nû de, yekîtiya neteweyî ya jinan û têkoşîna wan a hevbeş û rêxistinkirina wan bi hemû gelên Îranê re berpirsiyariya me ya ji bo pêşxistina vê pêvajoyê zêde kiriye. Li Îranê, jin pêşengên demokrasiyê ne. Wan ev yek di serhildana 'Jin-jiyan-azadî' de bi awayekî pir berbiçav nîşan da. Van serhildanan jiyana hevbeş a gelan hîn xurttir kir. Ew ji bo cîhanê bûn çavkaniyek mezin a hêviyê. Jin û ciwanan careke din pêşengiya pêla duyemîn kirin."

 

'Bi dijminatiya Kurdan tiştekî bi dest naxe'

 

Çîmen Şîne, daxuyan ku Îran bi êrîşa li ser Kurdan bi ser neket û nikare bi ser bikeve û wiha nêrînên xwe anî ziman: "Bi gef, darvekirin û girtinan tiştek bi dest nexistiye. Pêvajoyek li ser bingeha demokratîkbûnê pêş nexistiye. Niha jî bi dijminatiya Kurdan tiştekî bi dest naxe. Ger Îranê pêvajoyek li gorî dînamîkên xwe yên navxweyî pêş bixista, ev destwerdana derve çênebûya. Xwe li hember destwerdana derve bêparastin kiriye. Rêber Apo gelek caran li ser gelek pirsgirêkên li Îranê, di nav de çareseriya pirsgirêka Kurd jî, perspektîf pêşkêş kiriye. Îran li Rojhilata Navîn xwedî qadeke erdnîgarî ya fireh e. Mozaîka wê ya çandî pir dewlemend e. Gelên Îranê bi gelemperî her tim destwerdanên derve red kirine. Kurdên li Îranê yên ku xeta sêyemîn dişopînin dê winda nekin. Divê Îran Rojhilatê Kurdistanê jî qebûl bike. Rojhilatê Kurdistanê qet parçebûna Îranê nexwestiye; bi daxwaz û helwestên bingehîn ji bo Komara Demokratîk a Îranê têkoşîn kiriye. Darvekirin û girtin çêbûn û Kurd rastî zilmê hatin. Kurd hatin paşguhkirin. Kurdên li Îranê her tim ji bo Komara Demokratîk a Îranê parêzvanî kirine."

 

Çareseriya demokratîk

 

Çîmen Şîne, di axaftina xwe de bal kişand ser çareseriya demokratîk û wiha bi lêv kir: "Kurd, hêzek bingehîn a demokrasiyê ne li Rojhilata Navîn û Îranê. Divê Îran ji Kurdan netirse. Kurd alîgirê biratî û jiyana hevbeş a di navbera gelan de ne. Daxuyaniya PJAKê xeta neteweya demokratîk e û ev yek dê Îranê parçe neke. Serhildanên jin jiyan azadiyê îfadeyek berbiçav e ku gelên li Îranê dijîn çiqas civatek demokratîk dixwazin. Îranek nû dikare bi hemû gelên xwe re, bi pergalek ku demokrasî bi tevahî tê de were bicîh kirin, pêş bikeve. Şerên heyî şerên ji bo hegemonyayê ne. Kurd ne aliyek ji van şerên ji bo hegemonyayê ne; ew ji bo demokrasî û yekîtiyê ne û hêzek bingehîn in di pêşveçûna Komara Îranî ya demokratîk de. Bêyî Kurdan kes nikare li Îranê tiştekî bi dest bixe. Her avahiyek ku bêyî naskirin û qebûlkirina mafên hemû gelên li Îranê pêş bikeve dê bi ser nekeve. Wek jinan, me gelek caran mijara çareseriya demokratîk anî ziman. Çareseriya demokratîk ji bo Kurdan li ser projeyek mezin û felsefeyek hatiye avakirin. Tekane paradîgmaya ku hemû gelên li Îranê dijîn dihewîne, felsefeya jin, jiyan, azadî ya Rêber Apo ye. Em xwedî potansiyel û şiyana ku vê felsefeyê bikin rastî ne. Ji ber vê yekê Îran di vê rewşê de jî êrîşî Kurdan dike. Lê Kurd her tim ji bo demokratîkbûna Îranê şer dikin. Kurd gelê herî kevin ê Rojhilata Navîn in."

 

Çîmen Şîne, bahsa stratejiya kurdan di rojhilata navîn de jî kir û got,"Di sedsala 21'an de, Kurd ji bo avakirina felsefeyeke jiyan û azadiyê li ser bingeha jiyana hevbeş a gelan dixebitin. Kurd xwedî paradîgmayek wisa ne. Hêza biryardar a vê sedsalê Kurd û jin in. Li Îranê, jin giyanê demê dijîn. Li Îranê, pêvajoyeke têkoşînê ya nû li benda gelan û Kurdan e ku bi yekîtiya neteweyî, jiyana hevbeş û neteweyek demokratîk in. Bi vê projeyê, gel dê azad bibin. Bi gelan re, avakirina nû ya Îranê dê pêş bikeve. Em ne alîgirê şerê mezhebî û etnîkî ne. Wek jinên Rojhilat û Îranê, em dibêjin ku di vê sedsalê de, divê neteweperestî neyê pêşxistin da ku zemînek ji bo pevçûnên etnîkî çênebe.  Em dibêjin ku jiyaneke hevpar a li ser bingeha yekîtiya gelan mimkun e. Çanda dewlemend a civaka Îranê û gelê wê ji bo avakirina civatek demokratîk pir vekirî ye. Ez dixwazim bibêjim ku dem hatiye li Îranê civatek demokratîk were avakirin. Bê guman, divê Kurd li her derê xwe biparêzin. Divê ew di hemû  aliyên ku jiyan hewce dike de komîteyên avakirina demokratîk organîze bikin. Ev mafê wan ê herî xwezayî ye. Jin dê vê pêvajoyê bi rê ve bibin. Ev ne veqetandin e. Ev parastina axa  xwe ye. Jin dê bi hev re bi gel re di avakirina Îranê de rêberiyê bikin."

 

Kaosa li rojhilata navîn

 

Çîmen Şîne bal kişand ser kaosa di rojhilata navîn de jî û got, "Têkoşîna li ser xeta sêyemîn, hem di warê perspektîfek taybet û hem jî ji perspektîfek gerdûnî ve, xwedî girîngiyek pir stratejîk e. Xeta sêyemîn, wekî alternatîfek ji bo hemû dubendî û ferzkirinên ku ji hêla pergala hegemonîk ve têne ferzkirin, di wateyek gerdûnî de xetek çareserkirina pirsgirêkan, avaker e. Wekî ku em dizanin, hişmendî û pergala şaristanî û baviksalar her aliyê maddî û manewî yê jiyanê mehkûmî dubendiyên xav kiriye. Hiş, kesayetî û jiyana bindestan di nav van dubendiyan de asê mane, bi vî rengî hatine dogmatîzekirin û sterîlkirin. Bi vê wateyê, ji bo ku em wê di warê rastiya îroyîn de îfade bikin; xeta sêyemîn xetek têkoşînê ye, ku li ser paradîgmayên "Modernîteya Demokratîk" û "Neteweya Demokratîk" hatiye avakirin ku li ser azadiya civakê, takekesî, jinan û xwezayê ye û avahiya kesayetiyê, têkoşîna siyasî û leşkerî vedihewîne. Prensîbên wê di pênaseya wê de veşartî ne. Rêxistinkirina kesayetî û helwesta jiyanê li ser bingeha azadiya civak, takekes, jin û xwezayê û diyarkirin û avêtina gavan di vî warî de di derbarê têkoşîna siyasî û leşkerî de, prensîbên bingehîn in. Em dikarin vê xetê bi gotina helwesta kesayetiya azad û helwesta jiyana azad ji jor heta jêr zelaltir pênase bikin. Niha, Kurd û jin, ne tenê li Îranê, lê di heman demê de li seranserê Rojhilata Navîn, di pêvajoya ku bibin hêzek rêxistinkirî û têkoşer li ser vê xeta sêyemîn de ne. Ew li Îran û rojhilatê Kurdistanê ketine pêvajoyek diyarkirina têgeha xwe ya rêxistinî û têkoşînê da ku bi felsefeya "Jin Jiyan Azadî" van dilemayên ferzkirî derbas bikin. Bi taybetî li Rojhilatê Kurdistanê, bi serhildanên "Jin Jiyan Azadî", em di sedsalekê de dijîn ku ev xet gerdûnîtir dibe û nasnameyekê bi dest dixe. Erê, em dikarin bi hêsanî bibêjin ku xeta sêyemîn xeta jinan e. Ev xet xeta kesên ku dibêjin "Jin-Jiyan-Azadi" ye. Vê xetê hemû gelan yek kir û di azadiya jinan de anî cem hev. Me ev yek dît. Ev pir girîng e."

 

'Kurd jiyanek demokratîk dixwzin'

 

Çîmen Şîne rola Tirkiyeyê jî bi bîr xist û got,"Li Tirkiyeyê pêvajoyek heye ku ji hêla Rêber Apo ve hatiye destpêkirin. Ev pêvajoyek diyalogê ye. Li vir, Kurd ne gef in. Berdewamiya têgihîştina Kurdan bi vî rengî nîşan dide ku ev zîhniyet nehatiye terikandin. Di vê sedsalê de, Kurd dixwazin azad bijîn, pêşeroja xwe misoger bikin. Siyaseta înkarê ya li dijî Kurdan dê sûdê nede Tirkiyeyê. Vê zîhniyetê serkeftin neaniy. Destwerdana li Îranê, çi bi hêzên navxweyî yên rêxistinkirî be, çi jî bi destwerdana derve be, ji bo gel û civaka Îranê nayê qebûlkirin. Kurd dixwazin li her deverê ku lê bin bi ziman û nasnameya xwe bijîn bijîn. Ew jiyanek demokratîk dixwazin. Kurd ji bo kesî ne gef in. Kurd dixwazin li her deverê ku lê bin bi rêveberiya demokratîk bijîn û xwe bi rêxistin bikin. Banga Rêber Apo ya ji bo Aştî û Civaka Demokratîk siyaseta înkarê şikand. Divê Tirkiye niha bi biratiyek rastîn li Kurdan binêre. Ger pêşxistina pergalek demokratîk li ser bingeha Kurdan be, wê hingê divê pêşî siyaseta înkarê were terikandin û divê ew dev ji astengkirina mafên Kurdan li hemû beşên Kurdistanê berde û dev ji siyaseta înkarê berde. Ji bo ji nû ve sêwirandina Rojhilata Navîn, divê Tirkiye niha pêvajoyek demokratîkbûnê ya mezin pêş bixe. Bi rêya pêvajoya avakirina Civakeke Aştî û Demokratîk, divê mafên Kurdan bi destûrî werin misogerkirin û statuya wan di çarçoveyek qanûnî de were çareserkirin. Hêza ajotinê ya li pişt avakirina Komara Tirkiyeyê ya demokratîk Kurd, jin in. Tirkiye nikare bi dijberîkirin û înkarkirina Kurdan di vê pêvajoya ku ji hêla Rêber Apo ve hatî pêşxistin, bi ser bikeve. Ew nikare li hember Şerê Cîhanê yê Sêyemîn ê li Rojhilata Navîn raweste. Siyaseteke înkarê dê Tirkiyeyê bigihîne heman rewşa welatên mîna hev. Bi banga xwe ya 27ê Sibatê, Rêber Apo berpirsiyariyeke dîrokî ji bo ji nû ve avakirina yekîtiya civakî, aştî û jiyana demokratîk li Rojhilata Navîn, ku ji Tirkiyeyê dest pê dike, pêş xist. Ev înîsiyatîf ne taktîkek siyasî ya heyî bû."