ANKARA - Savaş politikalarına ayrılan kaynakların kadınlara ve toplumsal barışa aktarılmasını isteyen DEM Partili Halide Türkoğlu, barış bütçesinin yol haritasını Bakan Mahinur Göktaş’a anlattı.

 

Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülen 2027 Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Teklifi kapsamında görüşülecek olan Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı 2027 bütçe görüşmeleri başladı. Tartışmaların odağında olan bakanlık bütçesi toplam 677 milyar 303 milyon 514 bin TL olarak belirlenirken bu tutar, 2026 yılı başlangıç ödeneği olan 531 milyar 905 milyon 396 bin TL olarak hesaplandı. Geçen yıla kıyasla yüzde 27,3 civarında artış gören bakanlık bütçesinin merkezi yönetim bütçesi içindeki payı ise yüzde 2,48 seviyesinde kaldı.

 

Komisyon Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş'ın sunumu ile başlarken, milletvekillerinin bütçe üzerine yapacağı konuşmalar ile devam edecek. 

 

‘Kadınların 2027 bütçesine itirazı var’

 

Burada söz alan Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Kadın Meclisi Sözcüsü Halide Türkoğlu, öncelikle genel bütçe üzerinde konuştu. Toplam bütçede kadınların görmezden gelindiğini söyleyen Halide Türkoğlu, “Siz kulaklarınızı tıkamış, gözlerinizi kapatmış olabilirsiniz bu itiraza. Ancak bizler bugün burada o kadınların sesiyiz, sözüyüz, isyanıyız. Nitekim 2027 yılı için sunulan bütçenin bütününe kadınların itirazı var. Kadınların yaşamını tek bir programın içine sıkıştıran, kadınların güçlenmesini dar bir bakanlık faaliyet alanına indirgeyen bütçe anlayışınız artık teşhir olmuştur. Kadının Güçlendirilmesi Programının neredeyse yüzde 85’i bakanlığınız, geriye kalan yüzde 14’ü ise Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından uygulanmaktadır. Buradan özellikle sormak istiyorum; Kadınların güçlendirilmesi yalnızca sizin bakanlığınızın sorumluluğunda olan bir mesele midir? Kadınların eşit ve özgür bir yaşam kurabilmesi, ekonomik bağımsızlığını kazanması, istihdama, eğitime, sağlığa, adalete ve kamusal hizmetlere eşit erişebilmesi bütün bakanlıkların sorumluluğunda değil midir? O hâlde neden kadının güçlendirilmesi, bütün bakanlıkların politikalarına ve bütçelerine yansıyan bütünlüklü bir program olarak hazırlanmamıştır” diye sordu. 

 

Üç kat bütçe aileye ayrılmış!

 

Toplumsal cinsiyet eşitsizliğini ortadan kaldırmak yerine bu kavramların sunumda yasaklı gibi kullanılmamasını eleştiren Halide Türkoğlu, “Eşitsizliği tanımadan, adını koymadan ve onunla mücadele edecek politikalar geliştirmeden kadınların güçlendirilmesinden söz edilemez. Kadınları güçlendirmek, kadınları aile politikalarının içine hapsetmekle değil, eşitliği ve özgürlüğü esas alan kamusal politikalar üretmekle mümkündür. Bütün performans göstergelerinizi aileyi koruma ve güçlendirme anlayışı üzerine kurmuşsunuz. Bir kez daha kadının güçlendirilmesinin neredeyse 3 katı bütçeyi aileye ayırmışsınız. Oysa bütçeler, her yıl toplumun değişen ihtiyaçlarını, kadınların taleplerini ve yaşamın gerçeklerini esas alarak yeniden düzenlenmesi gereken kamusal politika metinleridir.  Bakın, sunduğunuz 2027 bütçe teklifinde alt performans göstergesi olarak belirlenen başlıklardan biri; ‘Kadına yönelik şiddetle mücadele ve saygı kültürünün yaygınlaştırılması amacıyla gerçekleştirilen farkındalık seminerleriyle ulaşılan kişi sayısı’ Sayın Bakan, sizin saygıdan kastınız nedir? Kadınların yaşam hakkının korunmadığı, şiddetin önlenmediği, kadınların her gün şiddete ve katliamlara maruz bırakıldığı bir ülkede hangi saygı kültüründen söz ediyorsunuz? Bu kadar ayrıntılı performans göstergeleri hazırlarken, burada tarif edilen saygının ne anlama geldiğini bizim sorgulamayacağımızı mı düşünüyorsunuz” sözlerini kullandı.

 

‘Son 10 ayda 245 kadın katledildi’

 

“Biz bu kavramın ardındaki anlayışı çok iyi tanıyoruz. Burada söz konusu olan kadınların haklarına, iradesine ve yaşamına saygı değil; erkeğin şiddeti karşısında susan, aile içinde itaat etmeye zorlanan, kendi yaşamı üzerinde söz sahibi olması engellenen kadından beklenen itaattir” sözleriyle konuşmasına devam eden Halide Türkoğlu, “Kadınları güçlendirdiğinizi iddia ettiğiniz bir programın, kadınların yaşam hakkını dahi güvence altına alamayan bir politika çerçevesine sıkıştırılmasını asla kabul etmeyeceğiz. Programın içeriği sadece şiddet ve şiddeti önleme üzerinden hazırlanmıştır ki; bakanlığınızın da iktidarınızın da bu konudaki karnesi kadına yönelik şiddet ve katliamlardaki artışla ortadadır. Son 10 ayda 245 kadın katliamının gerçekleştirilmesi, 240 kadının ölümünün şüpheli olarak kayıtlara geçmesi de bunun göstergesidir. Diyarbakır’da ‘beni sığınağa götürün yaşamım tehlike altında’ dediği halde, sığınağa götürülmediği için katledilen Sultan Kara’nın vebali sizsiniz, sizin ısrarla kadınları korumayan politikalarınızdır.  Sizin bu ülkedeki kadına yönelik şiddetle mücadeleye yaklaşımınız sayısı 151 olan sığınak sayısını 152’ye çıkarmaktır” diye konuştu. 

 

‘Şiddet gören kadınların anadillerinde hizmet alması için siz ne yaptınız?’

 

Devamında ise Halide Türkoğlu şunları söyledi: “Bakın kadın konuk evlerinde işe yerleştirilen kadın sayısı diye bütçe tablonuzda yer alan bir başlık var. Hayır zaten şu anlaşılmıyor. 650 kadının işe yerleştirildiği bilgisi bu tabloda yer alıyor. Ancak bu kadınların sığınakta kalan kadınlar mı yoksa bu sığınaklarda istihdam edilen kadınlar mı net değil. Ancak net olan bir şeyi ben size söyleyeyim. Bu sığınaklarda bir yıl boyunca kaç kadına hangi hizmetler verildi bilgisi yok. Aile içinde şiddet görüp sığınma evinde kalan kadına aile eğitimi veriyorsunuz. Örneğin bu sığınaklarda anadilinde hizmet verilmesi için bakanlığınızın bir bütçesi var mı sayın bakan? Şiddet gören kadınların kendi anadillerinde hizmet alması için siz ne yaptınız? Bir diğer başlık ise bu ülkenin yeni sömürü iş gücü olarak tanımlanan göçmen kadınlar. Elbette iktidarınızın bir göç politikası var. Ancak şunu açıkça söylemek gerekir ki; göçmen kadınların maruz kaldığı şiddeti, emeğinin sömürülmesini ve hak gasplarını önlemeye yönelik bütünlüklü bir politikanız yok.

 

Göçmen kadınların emeği

 

Bu ülkede göçmen kadınları bir yandan ekonomik sistemin içine dahil eden, diğer yandan en temel haklardan mahrum bırakarak, toplumsal yaşamın dışına iten bir ötekileştirme politikası yürütülüyor. Göçmen kadın emeği ağırlıklı olarak tarım sektöründe ve ev içi bakım hizmetlerinde yoğunlaşıyor.  Üstelik bu emek büyük ölçüde kayıt dışı, güvencesiz ve denetimsiz koşullarda yürütülüyor. Göçmen kadınlar bu çalışma alanlarında hak gaspından fiziksel ve cinsel şiddete, ayrımcılıktan güvencesizliğe kadar pek çok hak ihlaliyle karşı karşıya kalıyor. Peki Sayın Bakan, siz göçmen kadınlar için ne yapıyorsunuz? Onların emeğini ekonomiye dahil ediyor, ancak sosyal güvenlikten, adalete erişimden ve temel yurttaşlık haklarından yararlanmalarının önünü açmıyorsunuz. Başka bir ifadeyle, göçmen kadınların emeğine ihtiyaç duyuyor ama haklarını tanımıyorsunuz.

 

Daha da vahimi, şiddete maruz kalan göçmen kadınlar için güvence oluşturmak yerine, sınır dışı edilme tehdidini bir baskı aracına dönüştüren bir sistem işletiliyor. Kadınlar şiddeti şikâyet ettiklerinde, haklarını aradıklarında geri gönderme merkezine gönderilme korkusuyla karşı karşıya kalıyor. Böylece şiddetten uzaklaşmak isteyen kadınlar bir kez daha devletin göç politikalarının yarattığı güvencesizlikle kuşatılıyor. Sayın Bakan, göçmen kadınları şiddet karşısında korumayan, aksine sınır dışı edilme tehdidiyle sessizliğe zorlayan bir anlayışla kadınların yaşam hakkını ve güvenliğini nasıl sağlayacaksınız? 

 

Toplumu manipüle ettiniz

 

Siz bu ülkede ‘Aile 10 Yılı ilan ediyoruz’ dediğiniz anda kadınların derinleşen yoksulluğuna yoksulluk katacağınızı da ilan ettiniz. Sizin bütçe kalemlerinizde ki bakım hizmeti meselesi ile bunu açacağım. Ama öncelikle bu hizmeti kadınların omuzlarına nasıl aile değerleri adı altında yüklediğinizi hatırlatmak isterim. Siz yaşlılara artık bakılmıyor, ‘aile değerlerine aykırı davranılıyor’ diyerek toplumu manipüle ettiniz.  Bu yükün kadınların omuzlarında olduğunu çok iyi biliyorsunuz.  Çok açık kadınlar yalnızca ödedikleri vergilerle değil, karşılığını alamadıkları, ücretlendirilmemiş bakım emekleriyle de bu bütçeye katkı sunuyor. Ancak bütçeden bu emeğin karşılığını alamıyorlar.  Devlet, kadınların sırtına yüklediği bakım sorumluluğunu kamusal bir hizmete dönüştürmek yerine, bu emeği görünmez kılarak tasarruf ediyor. Yani kadınlar hem bütçenin gelirini yaratıyor hem de bütçenin karşılaması gereken bakım yükünü kendi yaşamlarından, emeklerinden ve zamanlarından karşılıyor. 

 

Programlarınız ötekileştirici ve ayrımcı

 

Tüm bunlardan hareketle kadının güçlendirilmesi programı adı altında sunduğunuz politikaların kadınları güçlendiren değil ötekileştiren, ayrımcılığın, eşitsizliğin hedefi yapan bir program olduğunu söyleyerek kendi bütçe teklifimizi sunuyoruz. Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı ile başlayan bir süreçte, bugün kadınlar için sunulan bütçe barışın bütçesi değildir. Bütçenin en büyük payı savunma ve savaş politikalarına ayrılıyorsa o bütçenin barışla, eşitlikle ve toplumsal adaletle bir ilgisi olamaz. Çünkü barışın bütçesi, her şeyden önce kadınları yaşamın öznesi olarak gören bir anlayışla hazırlanır.  Toplam bütçenin bütün kalemleri toplumsal cinsiyet eşitliği esas alınarak oluşturulur. Kadınların güvenceli istihdama, ekonomik ve sosyal yaşama eşit katılımını sağlayan politikalar hayata geçirilir.  Kadınların emeğini görünür kılan, bakım yükünü kamusallaştıran ve özgür bir yaşam kurmalarının önündeki engelleri ortadan kaldıran bir bütçe, ancak barışın bütçesi olabilir.

 

Barışın bütçesi nasıl kurulabilir

 

Gerçek bir barış bütçesi, savaşın ve çatışmanın kadınlar üzerinde yarattığı yıkımı gidermeyi de hedeflemelidir. Savaşa ayrılan kaynaklar barışa aktarılmalı; bu kaynaklarla kadın istihdamını artıran, güvenceli ve eşit işe erişimi sağlayan politikalar hayata geçirilmelidir. Çatışma, zorunlu göç ve yerinden edilmenin kadınlar üzerinde yarattığı tahribatın giderilmesi için toplumsal onarım ve onarıcı adalet mekanizmaları oluşturulmalıdır. Barışın kalıcılaşması ve toplumsallaşması için toplumun barışa hazırlanmasına yönelik eğitim, kültür ve kamusal bilgilendirme çalışmalarına kaynak ayrılmalıdır. Kadınların ekonomik ve sosyal güvencesi için sosyal yardım, engelli ve yaşlı aylıkları ile evde bakım yardımına ilişkin mevzuat hak temelli yeniden düzenlenmelidir.  Sosyal yardımlar ailenin toplam gelirine, gelir testine ve idarenin takdir yetkisine bağlı olmaktan çıkarılmalı; kadınların bireysel ekonomik koşulları ve ihtiyaçları esas alınmalıdır. Kadına yönelik şiddetle mücadele ise yalnızca söylemde değil, bütçede de karşılığını bulmalıdır. Sizin önümüze koyduğunuz bütçede ise kadınların bu taleplerinin, ihtiyaçlarının ve mücadeleyle kazanılmış haklarının karşılığını göremiyoruz. Kadınları güçlendirmeyen, bakım emeğini kamusal sorumluluk olarak görmeyen, toplumsal cinsiyet eşitliğini esas almayan ve barışın toplumsallaşmasına kaynak ayırmayan bu bütçeyi kadınlar adına kabul etmiyor, reddediyoruz.”