HABER MERKEZİ - İran’da kadınlara yönelik şiddetin yasal ayrımcılık, ekonomik yoksunluk ve cezasızlık politikalarıyla derinleştiğine dikkat çeken KJAR, 25 Kasım öncesinde yaptığı açıklamada, “25 Kasım yalnızca bir gün değildir” diyerek mücadeleyi büyütme çağrısında bulundu.

 

Doğu Kürdistan Özgür Kadınlar Topluluğu (KJAR), 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü dolayısıyla yayımladığı açıklamada, İran’da kadınların karşı karşıya kaldığı şiddete ve buna karşı yürütülen mücadeleye dikkat çekti. Bölgedeki siyasi ve askerî krizlerin kadınlara yönelik hak ihlallerini görünmez kıldığı belirtilen açıklamada, devletin baskı politikaları, kadın katliamları, yargı sisteminin failleri koruyan yaklaşımı ve cezasızlık eleştirildi.

 

Kadınların yaşam ve özgürlük haklarının güvence altına alınmadığına işaret edilen açıklamada, tüm baskılara rağmen cezaevlerinde ve toplumsal yaşamda sürdürülen direnişin önemine vurgu yapıldı. KJAR, kadınlara yönelik şiddetin yalnızca 25 Kasım’da değil, yılın her günü gündemde tutulması ve buna karşı ortak mücadelenin büyütülmesi çağrısında bulundu.

 

Açıklamada şu ifadeler yer aldı: 

 

“25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü yaklaşırken, ABD, İsrail ve İran yönetimi arasındaki savaşın gölgesi de dahil olmak üzere bölgedeki siyasi krizler ve çalkantılar siyasi gündemi kaplamış durumda. Böyle kritik dönemlerde en büyük tehlike, rejimin topluma yönelik iç savaşının ve özellikle kadınlara yönelik yapısal şiddetin yoğunlaşmasının gündem dışına itilmesidir. Tarihsel deneyimler, baskı yapısının dış krizlerden yararlanarak ülke içindeki hâkimiyetini pekiştirdiğini göstermiştir.

 

Geçtiğimiz bir yıl boyunca güvenlik ve yargı baskı mekanizması, eşi benzeri görülmemiş bir hızla faaliyetlerini sürdürdü. Bulgular, Kürdistan, Belucistan ve ülkenin diğer bölgelerinde geniş çaplı zorla kaybetme dalgasının yaşandığına işaret ediyor. Habersiz gözaltılardan, bilinmeyen güvenlik gözaltı merkezlerine sevklere ve yaygın şekilde ölüm cezalarının verilmesi ve infaz edilmesine kadar çok sayıda uygulama devam ediyor. İran İnsan Hakları Örgütü’nün raporuna göre, yalnızca 2026’nın ilk sekiz ayında en az 528 kişi idam edildi. Bu çarpıcı rakam, korkutmanın yönetimin hoşnutsuzluğu kontrol altına almak için kullandığı temel araç olduğunu gösteriyor.

 

Toplum çok yönlü şiddet döngüsüne sürükleniyor

 

Devlet şiddetinin yanı sıra toplum, eşi benzeri görülmemiş boyutlarda kadın katliamları ile aşiret ve aile içi cinayetlerle karşı karşıya. Verilere göre bu şiddet, İran genelinde her gün veya birkaç günde bir kadının yaşamına mal oluyor. Yasal boşluklar ve yargı sisteminin ‘namus’ gerekçeli suçların faillerine yönelik koruyucu tutumu ile yönetim yapısının ataerkil ideolojiyi yeniden üretmesi, katillerin önünü açıyor.

 

Qeşm’de yaşayan 28 yaşındaki Maryam Yarmohammadi’nin kardeşi tarafından işkence edilip eşinin de yardımıyla öldürülmesi ve katilin desteklenmesi için gösteriler düzenlenmesi, gerici geleneklerin ve yasaların yarattığı bu dizginlenemez şiddetin yalnızca bir örneği. 21 yaşında, üç çocuk annesi Soraya’nın katledilmesi ve Sine’de Aida Heydarian’ın öldürülmesi de bu trajedinin diğer maruz bırakılanlarıdır. Kadınların yaşam ve özgürlük hakkını korumayan bir toplum, kaçınılmaz olarak çok yönlü şiddet döngüsüne sürüklenecektir.

 

Gizli şiddetin yaygınlaşması

 

Öte yandan 2026 yılında İran’da kadınlara yönelik ‘gizli şiddet’, sistematik ekonomik yoksunluk, kurumsallaşmış yasal ayrımcılık ve ‘namusu koruma’ adı altında uygulanan psikolojik ve kültürel baskılar ile mağduru suçlama biçimlerinde sürüyor. Geçim krizleri ve koruyucu ve caydırıcı yasaların bulunmamasıyla ağırlaşan bu görünmez şiddet biçimi, kadınların gündelik yaşamda ikincil konuma itilmesini normalleştirerek bağımsızlıklarını ellerinden alıyor ve açık ve yıkıcı şiddetin ortaya çıkması için temel zemini oluşturuyor.

 

Ancak kesişen bu baskılara rağmen ülke hapishaneleri direniş, adalet arayışı ve bilinçlenmenin temel merkezlerine dönüştü. Zeynab Celaliyan, Werîşe Muradî ve Pexşan Azîzî gibi kadınların direnişi ile zorla kaybetme ve güvenlik baskısının hedefi olan Zehra Pirdehghan, Pervin Rasıq-Qızılbaş ve Sara Reşidi gibi kadınların kararlılığı, hapishane duvarlarının eşitlik mücadelesinin sesini susturamadığını gösterdi. Bu direniş, hapishaneyi siyasi, toplumsal mücadele ve adalet arayışının birleştiği bir mevziye dönüştürdü.

 

Yılın her günü şiddete karşı mücadele

 

Kadınların tüm bu yıllar boyunca yürüttüğü mücadele ve gösterdiği fedakârlık, geri döndürülemez kazanımların kayda geçmesini sağladı. 

 

Bunlardan bazıları şöyle:

 

'*Kadın hareketinin taleplerini işçiler, öğretmenler, öğrenciler ve baskı altındaki azınlıkların protestolarıyla buluşturarak yapısal, ekonomik ve ‘namus’ temelli şiddete karşı ortak mücadele yürütmek;

 

*Zorla kaybetmeleri, infazları ve kadın katliamı dosyalarını sürekli gündemde tutarak askerî ve siyasi krizlerin gölgesinde baskı haberlerinin unutulmasını engellemek;

 

*Siyasi tutsakların direnişini görünür kılmak ve onların taleplerine, toplumdaki protesto hareketlerinin zemini olarak sahip çıkmak.'

 

Bu nedenle KJAR olarak 25 Kasım’ın eşitlik ve insan onuru idealine bağlılığın yenilenmesi olduğunu ilan ediyoruz. Toplumun her türlü şiddetten kurtuluşunun ancak kadınların hak ve özgürlüklerinin tam ve koşulsuz biçimde hayata geçirilmesi yoluyla mümkün olduğuna inanıyoruz.

 

25 Kasım yalnızca bir gün değildir. Kadınlara yönelik şiddet sona ermedi; evlerde, sokaklarda, gözaltı merkezlerinde ve hapishanelerde her gün devam ediyor. Bu nedenle buna karşı mücadele de takvimdeki tek bir tarihle sınırlı kalamaz. Yılın her günü bu şiddete karşı duruyor ve hiçbir kadının yalnızca kadın olduğu için kurban edilmediği güne kadar herkesi bu direnişe katılmaya çağırıyoruz.”