Halkların İklim Zirvesi’nde çağrı: Enerji dönüşümü adalet temelinde olmalı
- 16:35 16 Kasım 2026
- Ekoloji
ANTALYA - Halkların İklim Zirvesi’nin ikinci gününde fosil yakıt politikalarının yarattığı ekolojik yıkım, enerji eşitsizliği ve adil dönüşüm tartışıldı. Enerji politikalarının sermaye çıkarları doğrultusunda şekillendirilmesine tepki gösterilen zirvede, kadınların, emekçilerin ve yerli halkların karar alma süreçlerinde söz sahibi olması gerektiği vurgulandı.
Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31’inci Taraflar Konferansı’na (COP31) alternatif olarak Antalya’da düzenlenen Halkların İklim Zirvesi, ikinci gününde “Fosil Yakıtlardan Çıkış ve Enerji Demokrasisi” başlıklı panelle devam etti. Üç bölüm halinde gerçekleştirilen panelde, fosil yakıtlardan çıkış, iklim adaleti, demokratik dönüşüm ve alternatif enerji modelleri ele alındı.
Panele War on Want temsilcisi Leon Sealey-Huggins’in yanı sıra Rukia Khamis, Süheyla Doğan, Joao Cerqueira, Kumi Naidoo, Fenton Lutunatabua, Deniz Gümüşel, Mehmet Dalkanat, Özdeş Özbay, Kıvanç Eliaçık, Lala Peñaranda, Ecehan Balta ve Nuran Yüce konuşmacı olarak katıldı.
‘İklim krizinin en ağır bedelini yoksullar ödüyor’
Panelin açılış konuşmasını yapan War on Want temsilcisi Leon Sealey-Huggins, dünyada yaşanan çoklu krizlerin tesadüf olmadığını, çıkar odaklı sistemin sonucu olarak ortaya çıktığını belirtti. Milyarderlerin siyaseti satın alarak demokrasiyi aşındırdığını ifade eden Sealey-Huggins, halkların karar alma süreçlerinin dışında bırakıldığını söyledi. Fosil yakıtlara bağımlılığın toplumsal eşitsizlikleri derinleştirdiğine dikkat çeken Leon Sealey-Huggins, artan enerji ve yaşam maliyetlerinin en ağır biçimde yoksulları etkilediğini belirtti. Mevcut sistemin yol açtığı ekolojik yıkım, su kirliliği ve iklim krizinin özellikle küçük çiftçilerin yaşamını tehdit ettiğini dile getiren Leon Sealey-Huggins, dünyanın farklı bölgelerinde bu politikalara karşı direnişlerin sürdüğünü kaydetti. Yerli halklardan ekoloji hareketlerine kadar geniş kesimlerin hakları için mücadele ettiğini belirten Leon Sealey-Huggins, iki gün önce Antalya’da gerçekleştirilen kitlesel yürüyüşü hatırlatarak halkların ortak mücadelesinin önemini vurguladı.
‘Enerji dönüşümü lüks tüketimi büyütmemeli’
Doğayı koruma ile beslenme hakkının, karbon emisyonlarını azaltma ile enerjiye erişimin birbirine karşıt gösterilmesini eleştiren Leon Sealey-Huggins, bu yaklaşımın milyarderlerin çıkarlarını yansıttığını ifade etti. COP31’de elektrikleşme politikalarının öne çıkarıldığını belirten Leon Sealey-Huggins, söz konusu politikaların Küresel Kuzey’deki lüks tüketimi daha da artırabileceği uyarısında bulundu. Elektrikli araçlar, klimalar ve veri merkezleri için enerji üretimi sürerken, temel enerji hizmetlerinden yoksun 700 milyon insanın görmezden gelindiğini söyledi. Leon Sealey-Huggins, enerji dönüşümünün kamusal refahı, halkların ihtiyaçlarını ve herkes için insanca yaşam koşullarını esas alması gerektiğini belirtti.
‘Mesele yardımseverlik değil, adalettir’
Enerji dönüşümünün sömürgecilik geçmişiyle de hesaplaşması gerektiğine dikkat çeken Leon Sealey-Huggins, İngiltere’nin 1765-1938 yılları arasında sömürge yönetimi altındaki Hindistan’dan yaklaşık 45 trilyon dolar değerinde kaynak aktardığını söyledi. Küresel Güney’den Küresel Kuzey’e yıllık 10 trilyon dolarlık emek ve doğal kaynak transferi gerçekleştiğini belirten Leon Sealey-Huggins, enerji dönüşümünün merkezinde eşitlik ve adaletin bulunması gerektiğini vurguladı. Leon Sealey-Huggins, “Mesele yardımseverlik değil, adalettir. Mesele servetin ve iktidarın yeniden dağıtılmasıdır” dedi.
Halkların ortak mücadelesiyle Küresel Yeşil Anlaşma çağrısı
COP zirvelerinin tek başına iklim krizine çözüm üretemeyeceğini belirten Leon Sealey-Huggins, halkların ihtiyaçlarını gözetmeyen enerji politikalarının değiştirilmesi gerektiğini söyledi. Feministlerin, sendikaların ve yerli halkların ortak mücadele yürütmesinin önemine dikkat çeken Leon Sealey-Huggins, savaşlara ve sömürüye son verilmesi için Küresel Yeşil Anlaşma’nın halkların ortak mücadelesiyle kazanılması gerektiğini ifade etti.
‘Küresel Kuzey tarihsel sorumluluğunu üstlenmeli’
“Herkes İçin İklim Adaleti” oturumunda konuşan 350.org temsilcisi Rukia Khamis, Küresel Kuzey’in kalkınma modellerinin yerel koşullar ve toplulukların ihtiyaçları dikkate alınmadan dünyanın her bölgesine uygulanamayacağını söyledi. Ekonomik büyümenin her zaman yeşil kalkınma anlamına gelmediğini belirten Rukia Khamis, iklim adaletinin sağlanabilmesi için Küresel Kuzey’in Küresel Güney’e karşı tarihsel sorumluluğunun kabul edilmesi gerektiğini vurguladı.
‘Ekolojik yıkım kadınların bakım yükünü artırıyor’
Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği Başkanı Süheyla Doğan, ekolojik yıkımın toplumsal cinsiyet boyutunu değerlendirdi. Kömür ve enerji sektörünün erkek egemen bir yapıya sahip olduğunu belirten Süheyla Doğan, kadınların bu sektörlerde çalışan, orta düzey yönetici ve profesyonel olarak yeterince yer alamadığını söyledi. Enerji sektöründe yaşanan iş cinayetleri ve iş kayıplarının kadınları da doğrudan etkilediğini ifade eden Süheyla Doğan, erkeklerin yaşamını yitirmesi veya işsiz kalması durumunda ailelerin geçim ve bakım sorumluluğunun kadınlara bırakıldığını belirtti. Kadınların bir yandan ekonomik kayıplarla karşı karşıya kaldığını, diğer yandan artan bakım yükünü üstlenmek zorunda bırakıldığını söyleyen Süheyla Doğan, bunun ciddi toplumsal sorunlara neden olduğunu kaydetti.
‘Adil dönüşüm politikaları toplumsal cinsiyet eşitliğini gözetmeli’
Çanakkale’de 5 termik santral bulunduğunu ve bölgede geçmişten bu yana çok sayıda yeni santral projesinin gündeme geldiğini hatırlatan Süheyla Doğan, ekoloji mücadelelerinde kadınların üstlendiği role dikkat çekti. Bölgedeki projelere karşı mücadelenin başlamasında yerel kadınların önemli rol oynadığını belirten Süheyla Doğan, kadınların şirketlerle uzlaşmak yerine yaşam alanlarını savunmakta daha kararlı davrandığını ifade etti. Kömürden çıkış ve enerji dönüşümünün yalnızca sektörde çalışanların işsiz kalması üzerinden ele alınmasını eleştiren Süheyla Doğan, adil dönüşüm politikalarının toplumsal cinsiyet eşitliğini gözetmesi gerektiğini söyledi. Süheyla Doğan, "Kömürde ve enerjide çalışan erkekler işten çıkarıldığında işsiz kalıyor. Buna ilişkin önlemler alınacak. Peki evdeki bakım yükünü çeken kadınlara ne olacak? Bu nedenle toplumsal cinsiyete duyarlı bir adil dönüşüm politikası hayata geçirilmeli" çağrısında bulundu.
‘Toprakların korunması için devlet tarafından tanınması gerekmiyor’
350.org temsilcisi Joao Cerqueira, enerji projelerinin yerli halkların yaşam alanları üzerindeki etkilerini ve iklim mücadelesinde toplulukların karar alma hakkını değerlendirdi. Brezilya’daki Guarani-Kaiowá yerli halkının mücadelesini anlatan Joao Cerqueira, temmuz ayında federal mahkemenin, yerli topluluklara danışılmadan bölgede yeni proje ruhsatları verilemeyeceğine oybirliğiyle karar verdiğini aktardı. Şirketin karara karşı hukuki mücadelesini sürdürdüğünü belirten Joao Cerqueira, mahkeme kararının yerli halkların topraklarını koruma hakkı açısından önemli olduğunu ifade etti. Joao Cerqueira, “Bir toprağın korunması için devlet tarafından resmen tanınmış olması gerekmiyor” ifadelerini kullandı.
Yerli halkların topraklarını ve yaşam alanlarını savunma mücadelesinde kadınların ön saflarda bulunduğunu belirten Joao Cerqueira, kadınların başkalarının belirlediği enerji dönüşümüne dahil edilmekle yetinmediğini söyledi. Joao Cerqueira, kadınların enerji dönüşümünün nasıl şekilleneceğine kendilerinin karar vermek istediğini aktardı.
‘Enerji projeleri yerli halkların topraklarını tehdit ediyor’
Aşırı sağ politikaların yerli halkların haklarını hedef aldığını, ormansızlaşmayı teşvik ettiğini ve çevre savunucularını düşman olarak gördüğünü belirten Joao Cerqueira, iklim mücadelesinin demokrasi ve halkların haklarından ayrı değerlendirilemeyeceğini ifade etti. Brezilya’daki seçimlerin ardından yeni hükümete yönelik beklentileri de değerlendiren Joao Cerqueira, yerli halkların ve quilombola topluluklarının topraklarının enerji projeleri için kurban bölgelerine dönüştürülmemesi gerektiğini söyledi. Yerli halkların rızası olmadan topraklarında yeni fosil yakıt projelerine izin verilmemesini isteyen Joao Cerqueira, toplulukların bu projeleri reddetme hakkının anayasal güvence altına alınması gerektiğini belirtti. Joao Cerqueira, “Brezilya'da, Türkiye'de ve dünyanın her yerinde mücadelenin ön saflarında topluluklar var. Nehirlerde, mahkemelerde ve sokaklarda kendi gelecekleri hakkında kararlar alıyorlar. Bizim görevimiz, hükümetlerin artık bu toplulukları görmezden gelememesini sağlamak” diye konuştu.
Fosil yakıtlara karşı mücadele tartışıldı
Zirvenin ikinci bölümünde “Fosil Yakıtlara Hayır!” başlıklı oturum gerçekleştirildi. Oturuma FFTI temsilcisi Kumi Naidoo, Pasifik İklim Savaşçıları’ndan Fenton Lutunatabua, Temiz Hava Hakkı Platformu’ndan Deniz Gümüşel, Elbistan Hayatı ve Doğayı Koruma Platformu’ndan Mehmet Dalkanat ve İklimi Değil Sistemi Değiştir Platformu’ndan Özdeş Özbay konuşmacı olarak katıldı.
Oturumda fosil yakıt politikalarının iklim krizi ve yaşam alanları üzerindeki etkileri, fosil yakıt yatırımlarına karşı yürütülen mücadeleler ve yerel toplulukların hakları ele alındı. İklim krizine neden olan ekonomik ve siyasal sistemin değiştirilmesi gerektiği vurgulandı.
‘Biz boğulmuyoruz, mücadele ediyoruz’
FFTI temsilcisi Kumi Naidoo, iklim krizinin yalnızca çevresel bir sorun olmadığını, eşitsizlik, sömürü ve savaşlarla bağlantılı sistemsel bir kriz olduğunu belirtti. Afrika’ya ve müziğe yaptığı göndermelerle dayanışma ve ortak mücadelenin önemine dikkat çeken Kumi Naidoo, iklim krizine karşı toplumsal değişimin sağlanması çağrısında bulundu.
Pasifik İklim Savaşçıları’ndan Fenton Lutunatabua ise fosil yakıt projelerine karşı mücadelelerin ve toplum öncülüğünde geliştirilen yenilenebilir enerji girişimlerinin önemini anlattı. Liderliğin toplumların ortak mücadelesinde bulunduğunu belirten Fenton Lutunatabua, fosil yakıtlar çağının sona ermesinin insanlığın geleceği açısından zorunlu olduğunu söyledi. Halkların iklim mücadelesindeki güçlerinin farkına varması gerektiğine dikkat çeken Fenton Lutunatabua, Pasifik İklim Savaşçıları’nın sloganını hatırlatarak, “Biz boğulmuyoruz, mücadele ediyoruz” dedi.
‘Kömürlü santraller nedeniyle 196 bin kişi yaşamını yitirdi’
Temiz Hava Hakkı Platformu’ndan Deniz Gümüşel, Türkiye’nin fosil yakıtlara bağımlılığının sürdüğünü belirterek, kömür ve diğer fosil yakıtların kamu kaynaklarıyla desteklenmesine tepki gösterdi. Deniz Gümüşel, “Fosil yakıtlar yaşama, bu gezegene ve biz halklara karşı açılmış bir savaş” dedi. Türkiye’nin enerji üretiminde kömür ve fosil yakıtların ağırlığını koruduğunu belirten Deniz Gümüşel, açıklanan Milli Enerji Planı 2040 kapsamında önümüzdeki 15 yıl boyunca başta kömür olmak üzere fosil yakıtlara kamu desteğinin süreceğini ifade etti.
Nükleer enerji kapasitesinin de 20 gigawatta çıkarılmasının planlandığını aktaran Deniz Gümüşel, enerji politikalarının halk sağlığı ve doğa üzerindeki etkilerinin göz ardı edildiğini söyledi. Kömürün gerçek maliyetinin hesaplanmadığına dikkat çeken Deniz Gümüşel, Türkiye’de son 40 yılda kömürlü termik santrallerin neden olduğu hava kirliliği nedeniyle 196 bin kişinin erken yaşta yaşamını yitirdiğini belirtti. Fosil yakıtların çocukların sağlığını da tehdit ettiğini vurgulayan Deniz Gümüşel, bu politikaların değiştirilmesinin halkların mücadelesiyle mümkün olacağını ifade etti. Türkiye’de Aliağa, Yatağan ve Afşin-Elbistan’da yürütülen mücadelelere değinen Deniz Gümüşel, Çırpılar Termik Santrali’nin yöre halkının direnişiyle engellendiğini, Sinop’un Gerze ilçesinde yıllarca sürdürülen mücadelenin de önemli bir deneyim olduğunu belirtti. Deniz Gümüşel, fosil yakıtlardan çıkılması çağrısında bulundu.
‘Elbistan Ovası termik santrallerle çevre felaketine sürüklendi’
Elbistan Hayatı ve Doğayı Koruma Platformu’ndan Mehmet Dalkanat, Elbistan Ovası’nın geçmişte verimli tarım alanlarıyla öne çıktığını belirterek, bölgede bulunan iki termik santralin çevre felaketine yol açtığını söyledi. Mehmet Dalkanat, tarımsal üretimiyle bilinen Elbistan’ın termik santraller nedeniyle ekolojik yıkımla karşı karşıya kaldığını ifade etti.
‘İklim adaleti için somut bir geçiş programı gerekli’
İklimi Değil Sistemi Değiştir Platformu’ndan Özdeş Özbay, Türkiye’nin enerji politikalarındaki çelişkilere dikkat çekti. İsrail’in petrol ihtiyacının yaklaşık yüzde 40’ının Ceyhan boru hattı ve limanları üzerinden karşılandığını belirten Özdeş Özbay, Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin devreye alınmasına yönelik planlara da tepki gösterdi. COP31’de fosil yakıt lobilerinin etkisine dikkat çeken Özdeş Özbay, 100’den fazla fosil yakıt lobisi temsilcisinin zirveye katıldığını söyledi. Şirketlerin iklim müzakereleri üzerindeki etkisini eleştiren Özdeş Özbay, mevcut politikalarla iklim kriziyle mücadelenin mümkün olmadığını belirtti. İklim krizine karşı küresel ölçekte antikapitalist ve radikal bir Yeşil Yeni Düzen’e ihtiyaç olduğunu ifade eden Özdeş Özbay, işçi ve sendika hareketlerinin enerji politikalarında söz sahibi olması gerektiğini vurguladı. Fosil yakıt şirketlerine el konulmasının da tartışılması gerektiğini belirten Özdeş Özbay, iklim adaletine ilişkin taleplerin somut bir geçiş programıyla desteklenmesini istedi. Özdeş Özbay, "Başka bir ülke mümkün. Filistin'e özgürlük, Kürt halkına özgürlük" dedi.
‘Enerji politikaları halkların ihtiyaçlarına göre belirlenmeli’
Zirvenin “Başka Bir Enerji Mümkün” başlıklı üçüncü bölümünde, enerji politikalarının demokratikleşmesi ve adil enerji dönüşümü tartışıldı. Oturuma Sosyal-İş’ten Kıvanç Eliaçık, Enerji Demokrasisi için Sendikalar’dan (TUED) Lala Peñaranda, İklim Adaleti Koalisyonu’ndan Ecehan Balta ve İklimi Değil Sistemi Değiştir Platformu’ndan Nuran Yüce konuşmacı olarak katıldı.
Enerji üretimi ve tüketiminde kamusal yararın gözetilmesi gerektiğine dikkat çekilen oturumda, emekçilerin ve halkların karar alma süreçlerine katılmasının önemi vurgulandı. Enerji dönüşümünün yalnızca fosil yakıtlardan vazgeçilmesiyle sınırlı kalamayacağı belirtilerek, enerji üzerindeki sermaye egemenliğinin de sorgulanması gerektiği ifade edildi. Halkların ihtiyaçlarını esas alan demokratik bir enerji sisteminin kurulması çağrısı yapıldı. Halkların İklim Zirvesi’nin ikinci gününün programında emek, enerji demokrasisi, fosil yakıtlardan çıkış, ekoloji, kadın mücadelesi, iklim adaleti ve adil geçiş başlıklarında panel, söyleşi, atölye ve film gösterimleri de yer aldı.







