Evîn Çîftçî-Gulîstan Gulmuş

 

RIHA - Rihayo ke bajarêko ke zafêr binê tesîrê krîzê ekonomîkî de yo, hemwelatijî vanê ke ê her wareyê cuye de nê krîzî ciwîyenê û vanê: “Bitaybetî ferzkerdişê keda erjane psîkolojî û cuya ciwanan xirab keno û merdimî yenê kolekerdiş.”

 

Goreyê daneyanê ke hetê Konfederasyonê Sendîkayanê Karkeranê Tirkiya ra ameyî weşanayene, sînorê vêşanîye ke seba keyeyêk çar kesî lazim o, nêzdîyê 35.000 TLyî bibo. Sînorê feqîrî ke hewceyê bingehînî sey ban, vurnayîş, weşî û perwerde mîyanê xo de gêno, dormeyê 112.000 TLyî de yo. Vera nê de, meaşê tewr kemî (asgarî) ke hetê Komîsyonê Dîyarkerdişê Meaşê Tewr Kemî ra ameyo dîyarkerdene, dormeyê 28.075 TLyî de mendo. No bi eşkera nîşan dano ke şarê ma mehkûmê cuya binê sînorê vêşanîye ameyo kerdene.

 

Riha, bajaro ke feqîrî tede zaf est a, ma mîkrofonê xo dergê hemwelatijan kerd.

 

‘Nêwazena biba barê keyeyê xo’

 

Wendekare Armîn Guneşlîya ke va krîzê ekonomî zaf tesîr ser o kerdo, nê çîyan ma reyde pare kerd: “Perwerdeyê ma bi qayde aver nêşono û senîn ke şima zanê, dibistanî êdî emîn nîyê. Ma nêeşkenê tu çîyî bigîrê û keyeyê ma nêeşkenê ma rê hetkarî bikerê. Dewlete îflas kerda. Kitabêk 500 TL yo, cerebeyêk 1000 TL yo. Nêwazena biba bar serê keyeyê xo de; ma panc wayê û bira yê. Waya min a pîle, birayê min o pîl û ez, ma xo seba zanîngehe amade kenê. Ekonomî zaf xirab a.”

 

‘Domanê ke ganî şêrê dibistane, xebitîyenê’

 

Ayşe Çîftçî dîyar kerd ke eke rasterast tesîr nêkerdo zî, aye dîya ke hevalê aye yê wendekarî çi zehmetîyan ancenê. Aye bitaybetî bala ant serê domananê karkeran ke mecbur mendê dibistane caverdê û bixebitîyê. Ayşe Çîftçî va: “Hîn wendekarî hacetê awe (şîşe) lavaboyan de pirr kenê; krîzê ekonomî hende xirab o. Rewşa mi baş a labelê zaf wendekarî estê ke rewşêka xirabe de yê. Ekonomîya ma rewşêka xirab de ya. Merdimî est ê ke banê keyeyê înan dilopan keno û ganî hukmat hetkarîya înan bikero. Riha de zaf keyeyî winasî yê. Xebitnayîşê domanan çîyêko xirab o; domanê binê 18 serrî ganî şêrê dibistane. Labelê ê seba hetkarîya keyeyê xo xebitîyenê.”

 

‘Domanê mi xebitîyenê labelê meaşê xo nêgînê’

 

Edîbe Kartlara ke va ê bi xêrê daranê fistiqanê xo debara xo kenê, dîyar kerd ke domanê aye goreyê keda xo meaş nêgînê. Edîbe Kartlar va: “Ma êdî nêşkenê sûkan de tu çîyêko erjan bîvînê; her çî vay yo. Darê ma yê fistiqan est ê û ma bi înan debara xo kenê, labelê eke darê ma çînêbîyêne ma do zaf zehmetî biantêne. Her çî zaf vay yo; ma nêeşkenê tu çî bîgîrê. Heme domanê mi xebitîyenê labelê goreyê keda xo meaşê xo nîgînê. Meaşo tewr kemî ganî hîn zêde bêro zêdekerdiş.”

 

‘Meaşi tewr kemî zaf kêmî yo’

 

Şenel Karlioglu dîyar kerd ke kemîbîyayîşê meaşê tewr kêmî cuya înan kerdo zehmet û vaybîyayîşê cuya tesîr serê têkilîyê keyeyî de kerdo. Şenel Karlioglu va: “Ma wazenê vejîyê teber û çîyêk bigîrê labelê ma nêeşkenê; her çî zaf vay yo. Ê merdimê ke nêeşkenê tu çîyî bigîrê senîn debara xo kenê? Zehmetîyê ekonomî cuye kerda giran û wexto ke domanê şima bibê, hîn giranêr beno. Turîstî yenê tîya gêrenê labelê ciwanê ma seba feqîrîye nêeşkenê. Meaşê tewr kemî zaf kêmî yo; ma nêeşkenê pereyan xerc bikerê. Raştî de seba tu çîyî pere bes nîyo. Na rewşe mîyanê keyeyî de zî bena sebebê munaqeşeyan.”

 

‘Merdimî nêeşkenê debara xo bikerê û pars kenê’

 

Zehra Yilmaz dîyar kerd ke krîzê ekonomî tesîr serê merdiman ser o keno û va ke keda erjane bitaybetî psîkolojî û cuya ciwanan ser o tesîrêko pîl keno. Zehra Yilmaz wina dewam kerd: “Ma ameyî tîya seba zîyaretî û ez vînena ke her çî zaf vay yo. Werd, kincî, gêrayîş, her çî zaf vay yo. Ê bi temamî merdiman kole kenê. Merdimî sewîyeya koletîye de yê. Çareserî na ya ke ekonomî baş biba ke merdimî rehet bê. Bitaybetî teqawîtbîyeyî, ê mecbur ê ke bixebitîyê û karê diyîne kenê. Merdimî kewenê depresyon, ciwanî bêarmanc ciwîyenê, heqê înan ê perwerdeyî çin o. Bêpere ê nêşkenê beşdarê tu çîyî bibê, nêeşkenê perwerde bivînê. Sewîyeya xidaya înan zî bes nîya û nêeşkenê xidayê bifêde bîvînê.”

 

‘Şeş aşmî binê tije de hêgayan de xebitîyenê’

 

Nofîya Aktîmur bala ant serê tesîrê krîzê ekonomî yê serê perwerde û va: “Ekonomî qet baş nîya. Keyeyê mi de heşt keynayî est ê û her çend ê heme wazenê biwanê zî, nêeşkenê. Ez domana tewr qije ya keyeyî ya û tu kes ma ra nêeşkeno perwerde bivîno. Ekonomî zaf xirab a; eke dibistanî paştî bidê belkî ma bieşkê perwerde bivînê. Ez sey karkera mewsimî xebitîyena. Ê vanê ‘betlaneyo kilm’ labelê qet wina nîyo. Ma şeş aşmî binê tije de xebitîyenê û domanî tîya zaf nêweş kewenê. Eke her ca de îmkanê karî bibê, ma mecbur nêbenê bajar ra vejîyê û ê qezayê trafîkî zî nêameyîne ca. Rewşa ekonomî tesîr serê psîkolojîya merdiman zî kena û merdimî yewbînî reyde şerr kenê.”