Gulistan Gulmuş

 

SEMSÛR - Tumulusê Karakuşî, Pirda Cendereyî û Kela Kolikî ya ke Semsûrî de yê û şahidîya tarîxê zafhetî yê Kurdistanî kenê, rêçanê xeta tarîxî ya Keyanîya Kommageneyî ra heta serdemê Romayî hewênenê.

 

Cografyaya Kurdistanî wareyê mîrasanê tarîxî yê muhîm a û mîyanê hezaran serranê tarîxî xo de rêça zaf şaristanan hewênena. Semedê cayê xo yê cografya û çimeyê xozayî, na herra seranserê tarîxî de hetê zaf hêzan ra ameye hedefgirewtiş; şer, koçberî û serewedaritişê girdanê tarîxî dî. Nê semedî ra, Kurdistan eynî wextî de herêmêk o ke tîya de bêhûmare awanîyê tarîxî est ê û vîyarte ra heta roja ewroyî yenê.

 

Yew cayo ke nê rêçê tarîxî tewr zaf tîya de asenê Semsûr o. Wexto ke qalê Semsûrî yeno kerdiş, xeylê merdiman verê koyê Nemrûdî û peykerê bi heybet ê ke tîya de yê anê vîrê xo. La zaf herêmanê bajarî xeylê xo mîrasê tarîxî yê. Tumulusê Karakuşî yê qezaya Kolikî, Pirda Cendereyî û Kela Kolikî mîyanê awanîyê tewr verbiçimî de yê û heta roja ewroyî mendî. No zî arêdayîşê dewlemend ê tarîxî mojneno. Sewbîna Tumulus zî manaya goreyê namdaranê ke qilî ser de yo.

 

 

Tumulusê Karakuşî

 

Tumulusê Karakuşî ke demê Keyanîya Kommageneyî de ameyo awankerdiş, sey goristanêk gird yê semedê cinîyanê keyeyê qralîyetî yeno zanayîş. Tumuluso ke mîyanê şarî de sey “tumulusê şabanûyan” zî yeno zanayîş, sey yew awanîyanê muhîm yeno hesabkerdiş û fehmê mîmarî û sîstemê bawerîye yê serdemê Kommageneyî mojneno.

 

 

Pirda Cendere û golî

 

Pirda Cendere ke çend kîlometreyan dûrî Tumulusê Karakuşî ya, sey yew mîsalanê tewr rind pawiteyê mîrasê muhendisîyî yê Romayî yena hesabkerdiş. Bi tarîxêk nêzdîyê di hezar serran, pirde, bi awanîya xo ya yew-kemberî, yew pirda kêm ê Romayî ya ke heta roja ewroyî eşkeya lingan ser o bimano. Gelîya hîra ya pey pirde, bi taybetî aşmanê wisarî de, bi rengê zergûnî yê cîyayan dîmenêk balkêş virazena.

 

 

Kelaya Kahtayî

 

Kelaya Kahtayî ke zinarê berzî yê herême de ameye awankerdiş, temamîyê tarîxî de sey noqteyêka pawitişî ya stratejîkî ameya şuxilnayîş. Yeno bawerkerdîş ke bingehê aye demê Kommageneyî de ameyo eştiş û na kelaye demê Romayî, Bîzansî û Îslamî de sey awanîyêk leşkerî ya muhîmî xizmet kerda û rayîranê derbasbîyayîşî yê herême kontrol kerda.

 

Ewro, nê hîrê awanîyê ke xeta Nemrûdî ser de yê, tena cayê turîstî nîyê, la eynî wextî de sey beşanê muhîmî yê vîrê tarîxî û kulturî yê herêma Kurdistanî zî yenê hesabkerdiş. Bi ameyîşê wisarî dir, herême her serre bi hezaran meymanan pêşwazî kena.​​​​​​​​​​​​​​​​