Rozerîn Gultekin

 

WAN - Endama Komîteya Îdarekarîya Komeleya Cinîyanê Starî ya Wanî, Avûkate Leyla Kaplan Kertiş, derheqê qetilkerdişê cinîyan, merdişê bigumananê înan û xelatkerdiş ê sucdaranê de qisey kerd û va: “Ma vînenê ke camêrdî destpêkî ra paştîdayîşê keye, rêzikname, sîstem û dewlete gênê û cinî her qonaxî de bi tena xo yenê verdayîş. Sloganê ‘Qetilkerdişê cinîyan sîyasî yo’ tena yew çekuyêk nîyo.”

 

Şîdetê cinîyan ser o û qetilkerdişê cinîyan semedê polîtîkayê hişmendîya serdestê mêrdan her roje kûrêr beno. Sucdarî hetê edaletî ra bi bêcezaverdayîşî yenê xelatkerdiş, cinîyê ke ameyî qetilkerdiş edaletî de zî sey sucdar yenê dîyayîş.

 

Hewl yeno dayîş ke merdişê zaf cinîyanê ke binê şertê bigumananî de pê yeno bi nameyê “xokiştişî” bêro nimitiş. Goreyê bîlançoyê şîdetî ke hetê ajansê ma rê aşmane yena arêdayîş, sibate de tewr tay 24 cinî û 2 tutî ameyî qetilkerdiş û 21 cinî û 6 tutî binê şertê bigumananî de merdî. Endama Komîteya Îdarekarîya Komeleya Cinîyanê Starî ya Wanî, Avûkate Leyla Kaplan Kertiş derheqê qetilkerdişê cinîyan û polîtîkayê dewlete yê ke înan kûrêr kenê de ercnayîş kerd.

 

‘Cinî agêrenê keyeyê ke tîya de şîdet ameyo kerdiş’

 

Leyla Kaplan Kertiş qetî kerd ke şîdetê cinîyan ser o her roje zêde beno û dîyar kerd ke cinî her hetê cuye de şîdetî dir rî bi rî manenê. Leyla Kaplan Kertiş va: “Wexto ke yew cinî keyeyê mîyanên de şîdet vînena, aye verê şino keyeyê xo. Keye hewl dano ke nê nimitî bikerê û wexto ke cinî şino polîsan, waştişanê aye peygoş yenê kerdiş, cidî nêyenê girewtiş û ya xerabêr, hewl yeno dayîş ke ê pê bêrê, bişirawê keye. Ma şahidê nê yê ke dima ke yew cinî yena qetilkerdiş, tewr kêm cezayê mumkin bi vistişê cezaye semedê tahrikê bêheq camêrdî rê yeno dayîş. Nê semedî ra sîstemêk est o ke hewl dano cinî bi tena xo biverdê, heta dima ke aye zî mirena. Camêrdî destpêk ra keye, sîstem, dewlete înan pey de ya û ma vînenê ke cinî her qonaxî de bi tena xo yena verdayîş. Cinî nêeşkena polîsan rê zî meded bigîro û mecbur manane ke agêra keye. Cinîya ke şina keye sucdarê şîdetî dir bi tena manena. Nê semedî ra cinî bi şîdetî rî bi rî manena.”

 

‘Sûcdar bi Pakêta Hukmî 11ine ame veradayîş, yew cinî qetil kerd’

 

Leyla Kaplan Kertiş dîyar kerd ke vernîya qetilkerdişê cinîyan mumkin o la dewlete nê polîtîkayê vernîgirewtişî bica nêana û dîyar kerd ke na rewşe nîşan dano ke qetilkerdiş hedîseyê şexsî nîyê, la sîyasî yê. Leyla Kaplan Kertiş va: “Sloganê ‘Qetilkerdişê cinîyan sîyasî yo’ tena çekuyêk sade nîyo; sloganêk o pirr mana. Qetilkerdişê cinîyan problemêk sîstemîk o. Nêpawitişê cinîyan nîşan dano ke no helwestêk sîyasî yo. Sucê ke hetê sucdarî ra hemverê cinîyan yeno kerdiş, ke bi nê yewî hêzdar beno, o zî sîyasî yo. Ma dewayê edaletî qetilkerdişê cinîyan de nê vînenê. Vistişê nêtêduştî yê cezayan yeno caardiş. Sucdarî bi vurîyayîşanê cezayî ra yenê veradayîş û yew çîyê verêne ke ê dima veradayîşî kenê qetilkerdişê cinî yan hevaleyê xo yo. Bi rastî, dewaya Gonul Alkan zî mîsalêk o. Dewaya Gonul Alkan de, sûcdar a ke 26 tomarê sucdarîya ci estbî, bi Pakêta Hukmî ya 11ine ame veradayîş. Yew çîyê verêne ke sûcdar kerd qetilkerdişê cinîya xo bî. Nê semedî ra, vurîyayîşê cezayan sucdarî hîna curet kerdî.”

 

‘Ganî qanûnî bi hawayêk bingehî bêrê caardiş’

 

Leyla Kaplan Kertiş dîyar kerd ke ganî qanûnî û peymananê vernîgirewtişî û pawitişî bêrê caardiş û va: “Her çiqas ma tewr bêkêmasî qanûnanê dinya bivejê zî, eke nêyê caardîş ê asayîşêk kêm pêşkêş kenê. Ganî qanûnê vernîgirewtişî bêrê caardiş. Sewîyeya caardişê qanûnan Tirkîya de zaf kêm a. Welatî de, ma hemverê her tewir şîdetê cinîyan ser o têkoşîn kenê, la heta ke no rast nêbo, qîmetê aye kêm o. Ma nê çî bi zêdebîyayîşê hûmareyê qetilkerdişê cinîyan û şîdetê cinîyan ser o bi asanî vînenê.”

 

Piştîdayîşê huqûqî, psîkolojîk û komelî

 

Leyla Kaplan Kertiş wina qedêna: “Cinî hetê mêrdenê xo ra yenê qetilkerdiş. No nîşan dano ke mekanîzmayê pawitişî bi rastî bêtesîr ê. Sey Komeleya Cinîyanê Starî, ma verê ra tekîd kenê ke ma hemverê şîdet, cîyakerdiş, heqaret û tehdîdan kîştê cinîyan de yê. Eke cinîyê ke şîdet vînenê ma dir îrtîbat bidê, ma piştîdayîşê huqûqî, psîkolojîk û komelî peyda kenê. Ma beşêk Torê Vernîgirewtişê Şîdetî yê. Ma bi heme rêxistinê komela sivîlî dir pê dir xebate kenê. Ma bi zaf cinîyanê ke nêeşkenê biresê ma, yê ke ma nênasê dir îrtîbat rononê.”