KESK Kadın Sekreteri: Kadınlar 6 kuruş değil, barış bütçesi istiyor 2026-11-16 09:02:56   Melike Aydın   ANKARA - Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin konuşulduğu bir dönemde bütçenin de barışın ihtiyaçlarına göre oluşturulması gerektiğini belirten KESK Kadın Sekreteri Döne Gevher, “Her 100 liradan sadece 6 kuruş kadının güçlenmesine ayrılıyor” diyerek bütçenin sermaye ve güvenlik politikaları yerine toplumsal cinsiyet eşitliğini esas alması gerektiğini vurguladı.   Meclis’te 2027 bütçe görüşmeleri sürerken, savunma harcamalarına ayrılan 3 trilyon 457 milyar liralık bütçe, kadınların derinleşen yoksulluğu, işsizliği ve güvencesiz çalışma koşullarının daha da olumsuz seyretmesi olarak değerlendiriliyor. Bütçenin hazırlanma sürecinden harcama kalemlerine kadar sermaye ve güvenlik politikalarının esas alındığını dile getiren KESK Kadın Sekreteri Döne Gevher kadınların ihtiyaçlarının görünmez kılındığını söyledi. Döne Gevher, toplumsal cinsiyete duyarlı bütçelemenin yalnızca Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı üzerinden ele alınamayacağını, bütün bakanlıkların ve kamu kurumlarının bütçelerinin eşitsizlikleri giderecek biçimde oluşturulması gerektiğini ifade etti.   ‘Bütçe rıza alınmadan oluşturuluyor’   Bütçenin bütününe bakıldığında her dönem sermayeye, savunmaya ve savaşa dönük bir bütçeleme anlayışıyla karşı karşıya kalındığını belirten Döne Gevher, kamusal hizmetlerin ve özellikle kadınların bütçeden mahrum bırakıldığını ifade etti. Bütçenin katılımcı bir anlayışla hazırlanmadığını kaydeden Döne Gevher, merkezi bir yerden hazırlanarak sunulduğunu söyledi. Döne Gevher, “Direkt oylamaya geçilerek aslında bir rıza üretme değil, karşılıklı tartışma değil, ihtiyaç belirleme ve bunun yerelden merkeze doğru temellendirme değil, sadece yukarıdan oluşturulan bir bütçeleme süreciyle karşı karşıya kalıyoruz” ifadelerini kullandı.   Barış söylemi ile güvenlik bütçesi çelişiyor   Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin konuşulduğu bir dönemde bütçenin de barışın ihtiyaçlarına göre oluşturulması gerektiğini belirten Döne Gevher, “Dönem itibariyle bir demokratik toplum ve barış sürecinden bahsediyoruz ve genel olarak dilde bir barışçıl dili var. Sadece ülkede değil, dünyadaki bir barış söylemi ve dilinden bahsediliyor. AKP iktidarının kendisi de emperyalizme karşı en güçlü savunucuymuş gibi üstten bir dil kullanıyor. Ama bütüne baktığımızda bir taraftan da ‘NATO'nun talep ettiği bütçeye biz yaklaştık’ diye övünüyor. 2026 bütçesi içerisinde bütçe sıralamasında Savunma Bakanlığı'nın bütçesi 6’ıncı sırada görülüyor ama bu dönem itibariyle bu bütçe 4’üncü sıraya geçmiş. Geçen seneye göre yüzde 60 oranında da bir artış olmuş” dedi.   Kadınlar barış bütçesi istiyor   Savunma harcamalarındaki artışın yeniden militarist ve güvenlikçi politikaların güçlendirildiğini gösterdiğini ifade eden Döne Gevher, kadınların bütçenin bütününe yönelik itirazlarının yanı sıra barış bütçesi talebini de gündemleştirdiğini söyledi. Barış bütçesinin kamusal hizmetlere daha fazla kaynak ayrılması anlamına geldiğini belirten Döne Gevher, “Şiddetin, eşitsizliklerin arttığı, yoksulluğun derinleştiği ve her geçen gün gelirdeki adaletsizliğin ayyuka çıktığı bir süreçte daha adil, daha eşitlikçi bir dağılımın gerçekleşmesi gerekiyor. Yine kadınların da yaşamın bir bütünü içerisinde görünür olduğu, öznelleştiği bir bütçeleme sürecinin gerçekleşmesi gerekiyor. Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçe, temel gündem olmalı” şeklinde konuştu.   Her 100 liradan 6 kuruş kadına   İktidarın ekonomi politikalarında aile odaklı bir yaklaşımı öne çıkardığını ancak kadınların güçlenmesine yeterli kaynak ayrılmadığını söyleyen Döne Gevher, bütçedeki dağılımın kadınların ihtiyaçlarını karşılamaktan uzak olduğunu belirtti. Kadınların güçlenmesi için ayrılan pay ile aileye ayrılan kaynak arasındaki karşılaştırmaya dikkat çeken Döne Gevher, “Kadına ayrılan bütçe ile aileye ayrılan bütçe üzerinden baktığımızda, ailenin güçlendirilmesine, kadının güçlendirilmesine ayrılan bütçenin 4,5 katı gibi bir pay ayrıldığı söyleniyor. Şimdi böyle bir kattan bahsediyoruz ama zaten kadına bir bütün olarak bütçeden ayrılan pay her 100 liradan sadece 6 kuruş. Fonlar, teşvikler, sermayeye dönük vergi afları üzerinden düşündüğümüzde en yüksek pay aslında Hazine ve Maliye Bakanlığı üzerinden sermayeye ayrılıyor. Bu sermaye her gün pastadan payını büyütürken, bugün emekçilerin, gençlerin, kadınların da pastadan payı azalıyor” ifadelerini kullandı.   ‘Aileyi güçlendirmekten çok sermaye ve güvenlik politikalarına kaynak aktarılıyor’   Aile odaklı politikaların kadınların omuzlarına yeni sorumluluklar yüklediğini ifade eden Döne Gevher, bütçenin aileyi güçlendirmekten çok sermaye ve güvenlik politikalarına kaynak aktardığını vurguladı. Döne Gevher, “Türkiye'de bu oran şu anda 1,40'lara seyretmiş durumda ve aslında bir genç nüfus krizinden bahsediliyor. Dünya genelinde aileci politikalar ön plana çıkarken, kadınların haklarına dönük saldırılar da artıyor ve kadın kazanımları bir bütün olarak hedef haline getiriliyor. Türkiye açısından da bu böyle. Çalışma yaşamını da direkt etkileyen süreçler beraberinde geliyor” sözlerine yer verdi.     ‘Düzenlemeler kadınların özlük haklarında kayıplara neden olabilir’   Aile politikalarının çalışma yaşamına yansımalarından birinin yarı zamanlı çalışma modelleri olduğunu belirten Döne Gevher, bu düzenlemelerin kadınların ekonomik ve özlük haklarında kayıplara neden olabileceğine dikkat çekti. Döne Gevher, “Yarı zamanlı çalıştığın zaman, yarı zamanlı emeklilik payın oluyor, yarı zamanlı maaş alıyorsun. Kademe ve derecen yarı zamanlıya göre düzenleniyor. Tüm bunları düşündüğünde bu yarı zamanlı çalışmadan yararlanan kişi hak kaybına uğruyor. Hak kaybı yaratmasın diyoruz biz. Bu yarı zamanlı çalışmadan yararlanacak kişilerin kadın emekçiler olduğu düşünülüyor. Diyoruz ki hayır, yarı zamanlı çalışma üzerinden bir düzenleme yapılacaksa bile bu devredilemez ebeveynlik şeklinde düzenlenmeli ve bunun tanımlaması net olmalı. Böylece toplumsal cinsiyete dayalı iş bölümü daha da keskinleşmeden süreç işletilebilmeli” diye konuştu.   Kreş ve bakım hizmetlerinin kamusal olması talebi    Kadınların bakım emeğinin büyük bölümünü üstlendiğini, ancak bu yükü hafifletecek kamusal hizmetlerin yeterince yaygınlaştırılmadığını belirten Döne Gevher, kreşlerin yalnızca belirli sayıda çocuğun bulunduğu işyerleriyle sınırlandırılamayacağını söyledi. İşyerlerinde kreş açılması için gerekli çocuk sayısının 50'den 30'a düşürülmesine ilişkin düzenlemeye dikkat çeken Döne Gevher, “30 çocuğun olduğu işyerleri deniyor. Ama 30 çocuğun olduğu yer olmayınca oradaki çocuklar ne olacak? O zaman mahalle kreşlerini gündeme getirmek gerekiyor” dedi. Kreşlerin yerel yönetimlerin de dahil olduğu kamusal hizmetler olarak yaygınlaştırılması gerektiğini kaydeden Döne Gevher, “Her mahallede yerel yönetimlerin de içinde olduğu, nitelikli ve oradaki halkların kendi kültürünü, dokusunu, dilini koruyabileceği, anadilde kamusal hizmet verecek şekilde kreşlerin oluşturulması gerekiyor” ifadelerini kullandı. Yaşlı ve engelli bakımının da bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğini belirten Döne Gevher, bakım ücretlerinin güncel ihtiyaçlara göre ve yaşanabilir düzeyde düzenlenmesini istedi.   ‘Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçe bütün bakanlıkları kapsamalı’   Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçelemenin yalnızca Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın bütçesi üzerinden değerlendirilemeyeceğini vurgulayan Döne Gevher, bütün kamu kurumlarının bütçe hazırlıklarında kadınların yaşadığı eşitsizlikleri esas alması gerektiğini söyledi. Eğitim Bakanlığı bütçesi üzerinden örnek veren Döne Gevher, “Milli Eğitim Bakanlığı bütçesi oluşturulurken ilköğretim, ortaöğretim, yükseköğrenim düzeyindeki eğitim çağlarında eğitime erişemeyen kız çocuklarına dair bir veri toplanıyor ve bu veri sonrasında da onların eğitime ulaşabilmesi için bir bütçe ayrılıp buna dair bir kaynak oluşturularak sistem kuruluyor. O zaman dersin ki, işte bu toplumsal cinsiyete duyarlı bir bütçeleme olmuş. Özellikle kız çocuklarının ekonomik sebeplerden ve barınma ihtiyacından kaynaklı okul terk etme oranı belirleniyor. O zaman ne yapacaksın? Diyeceksin ki şu kentlerde, şu sayıda öğrenci yurdu açacağım. Milli Eğitim Bakanlığı'nın bütçesine bu duyarlı bütçelemeye dair bir bütçe kalemi koymuş oluyorsun” ifadelerini kullandı.   ‘HPV aşısı bütçede yer almalı’   Sağlık Bakanlığı bütçesinin de toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifiyle hazırlanması gerektiğini belirten Döne Gevher, kadınların sağlık hakkına erişimini güçlendirecek somut bütçe kalemlerinin oluşturulmasını istedi. HPV aşısının ücretsiz olması ve yaygın aşı takvimine alınması yönündeki talepleri hatırlatan Döne Gevher, “Sağlık Bakanlığı'nın bütçesinde ‘Şu kadar kişiye HPV aşısı uygulanacak, bunun için de şu kalemde bütçe ayrılacak, kaynak aktarılacak’ denilmesi gerekiyor. Çünkü HPV kadınlar açısından ölümcül bir hastalık. Bu durumda Sağlık Bakanlığı'nın bütçesinde kadına dair bir bütçe kalemi konmuş diyebiliriz. Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçe, tüm bakanlık kalemlerinin var olan eşitsizlikler dikkate alınarak oluşturulması ve buna dair bir hattın gündemleştirilmesi üzerinden oluşturulur” diye belirtti.    ‘Güvencesiz çalışma mücadele alanı olmalı’   Kamu ve özel sektörde güvencesiz istihdam modellerinin yaygınlaştığını söyleyen Döne Gevher, aynı işi yapan çalışanlar arasında ekonomik ve özlük hakları bakımından farklılıklar yaratıldığını belirtti. Kamuda kadın istihdamının genel istihdama oranla daha yüksek olduğunu ancak güvenceli çalışma koşullarının ciddi bir sorun olmaya devam ettiğini ifade eden Döne Gevher, “Kamudaki yeni istihdam modelleriyle ve yeni nesil esneklik denen kavramlarla da güvencesizlik artık yeniden kurumsal bir hatta evrilmeye çalışılıyor” dedi.    Bütçeler güvenceli istihdamı esas almalı   Özel sektörde iş sağlığı ve güvenliği denetimlerinin yetersizliğine dikkat çeken Döne Gevher, Dilovası'nda 8 Kasım 2025'te yaşanan iş katliamlarını hatırlattı. Döne Gevher, “Orada hayatını kaybeden 7 işçinin 6'sı kadındı, 3'ü çocuk yaşta çalıştırılan işçilerdi. Birkaç gün önce de Habaş'ta bir iş cinayetiyle karşı karşıya kaldık. Dilovası'ndakilerden sadece bir kişi kayıtlı çalışıyor, diğerlerinin hepsi kayıtsızdı” diye belirtti. Dilovası'nda güvencesiz ve düşük ücretli çalışmanın yaygınlığına tanıklık ettiklerini söyleyen Döne Gevher, güvencesiz çalışmanın önümüzdeki dönemin en önemli mücadele alanlarından biri olması gerektiğini vurguladı. Döne Gevher, “Bu anlamda güvencesizlik, yeni dönem aslında belki de mücadele alanının en ciddi bir yeri olmalı. Bütçeler düzenlenirken, bakanlık bütçeleri düzenlenirken özelde de Çalışma Bakanlığı buna dair bütçeleme sürecinde kayıtlı, güvenceli çalışmanın yaygınlaştırılabileceği bir politikayı temel gündemi haline getirmeli” çağrısında bulundu.