Kelebeklerden ‘Jin, jiyan, azadî’ye uzanan direniş (5) 2026-11-19 09:02:50   ‘Eril siyaset dili eril politikalara dönüşüyor’   Melek Avcı   ANKARA - Meclis’te kadınları aile ve annelik üzerinden tanımlayan söylemler ve kadın milletvekillerinin konuşmaları sırasında yaşanan müdahaleler, siyasetteki erkek egemen anlayışı gündeme taşıyor. DEM Parti Milletvekili Adalet Kaya, “Kadınlar siyasette var olabilmek için erkekler gibi mücadele etmek zorunda hissediyorlar” diyerek bu anlayışın kadın politikalarında da karşılık bulduğunu söyledi.   Kadınların eşit temsil ve karar alma mekanizmalarında söz sahibi olma mücadelesi sürerken, siyaset alanında kullanılan cinsiyetçi dil de tartışılıyor. Kadın siyasetçilerin sözlerinin kesilmesi, kadınların aile içindeki rolleriyle tanımlanması ve eşitlik taleplerinin geri plana itilmesi, siyasetteki erkek egemen anlayışın farklı biçimleri olarak görülüyor. Meclis’teki tartışmalar, bu anlayışın yasa yapımına, bütçeye ve kadınların yaşamını ilgilendiren kararlara nasıl yansıdığı sorusunu da gündeme getiriyor.   25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü’ne giderken hazırladığımız haber dizisinin bu bölümünde Meclis’te kullanılan eril dili, kadın milletvekillerinin karşılaştığı müdahaleleri ve bunların kadın politikalarıyla ilişkisini ele aldık.   Meclis’in 28’inci Dönem 4’üncü Yasama Yılı’nda kadın milletvekilleri, erkek şiddeti, kadın katliamları ve eşitsizliğe ilişkin sorunları Genel Kurul gündemine taşıdı. Bu süreçte kadınların aile ve annelik üzerinden tanımlandığı konuşmalar ile kadın milletvekillerinin sözlerinin kesildiği oturumlar da yaşandı. İktidarın “Aile 10 Yılı” politikalarına ilişkin tartışmalar, kadınların siyasi alanda nasıl temsil edildiği sorusunu yeniden gündeme getirdi.   Meclis’teki cinsiyetçi dil açık hakaretlerle sınırlı değil. Kadınların korunmaya muhtaç kişiler olarak görülmesi, aileyi ayakta tutmakla sorumlu sayılması, annelik ve fedakârlık üzerinden yüceltilmesi de bu anlayışın parçaları arasında. Bu nedenle kadınların Meclis’teki varlığı, sayısal temsille birlikte sözlerine ne ölçüde karşılık buldukları ve taleplerinin politikalara nasıl yansıdığı üzerinden de tartışılıyor.   Kadınların aile ve annelik üzerinden tanımlanması   Meclis’teki konuşmalarda kadınların aile içerisindeki konumlarına yapılan vurgu dikkati çekiyor. 14 Aralık 2025’te Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın 2026 yılı bütçesi görüşülürken İYİ Parti Adana Milletvekili Ayyüce Türkeş Taş, aileyi toplumun devamlılığının ve sosyal huzurun teminatı olarak tanımladı. Kadının aile içindeki konumunu anlatan Ayyüce Türkeş Taş, “Ailenin de temelini kadın oluşturur, dolayısıyla milletlerin de devletlerin de yapı taşıdır kadın” dedi.   ‘Kadınlarımız’ söylemine Meclis’ten itiraz   Kadınlardan söz edilirken kullanılan “kadınlarımız” ifadesi de Genel Kurul’da tartışma konusu oldu. 5 Mart 2026 tarihli birleşimde DEM Parti Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit, bu ifadeye itiraz ederek kadınların kimseye ait olmadığını söyledi. Gülistan Kılıç Koçyiğit, “Kadınlardan bahsederken ısrarla ‘kadınlarımız’ diye konuşuluyor; biz kimseye ait değiliz, kendi başımıza kadınız.” dedi. Erkekler için aynı sahiplenme ifadesinin kullanılmadığını belirten Gülistan Kılıç Koçyiğit, kadınları nesneleştiren dilin terk edilmesini istedi.   Kadın siyasetçilerin sözleri kesiliyor   Kadın milletvekillerinin konuşmaları sırasında yaşanan söz kesmeler ve sataşmalar da Genel Kurul’da tartışma yaratıyor. 25 Şubat 2026 tarihli birleşimde DEM Parti İstanbul Milletvekili Kezban Konukçu’nun kadın katliamları üzerine yaptığı konuşma sırasında tutanaklara “uğultular” ifadesi geçti. Aynı gün altı kadının katledilmesini gündeme getiren Konukçu, salondaki sesler üzerine konuşmasına ara verdi. “Sizi çok ilgilendirmiyor galiba ama lütfen, dinlerseniz iyi olur” diyerek milletvekillerine tepki gösterdi. Kadın katliamlarının görüşüldüğü oturumda yaşananlar, kadınların söz hakkının Meclis’te nasıl karşılandığı tartışmasını beraberinde getirdi.   Eril dili kadın milletvekilleri de yeniden üretebiliyor   Erkek egemen siyaset anlayışı, kadın milletvekillerinin konuşmalarında da kendini gösterebiliyor. Kadınların annelik, aile ve fedakârlık üzerinden tanımlanması, bu yaklaşımın kadın siyasetçiler tarafından da benimsendiğini gösteriyor. Siyasetteki cinsiyetçi dilin kaynağı, konuşmacının cinsiyetinden çok kadınlara ve eşitliğe yönelik bakış açısıyla ilişkili.   DEM Parti Milletvekili Adalet Kaya, Meclis’teki bu dili, kadın milletvekillerinin karşılaştığı sorunları ve kadınların eşit temsil mücadelesini ajansımıza değerlendirdi.    ‘Temsiliyet artsa da siyasetin eril kodu değişmiyor’   Kadın milletvekili sayısındaki artışın siyasetteki erkek egemen anlayışı değiştirmeye yetmediğini söyleyen Adalet Kaya, “Siyasette kadının varoluşu, katılımının güçlü olması, Türkiye siyaseti açısından baktığımızda uluslararası raporlarda çok somut bir şekilde görünüyor. Bizim DEM Parti ve geleneğinin Mecliste grup halinde siyaset yapmasıyla oranlar yüzde 20'lere hatta yüzde 30'lara çıkmış. Siyasette kadının bu anlamda katılımının güçlenmesi konusunda çok büyük bir öncülük rolü üstlenmişiz. Her dönem de bu konuda çok ciddi değişim ve dönüşüm yaratma öncülüğü yapıyoruz. Bütün kurumsallığımızla ve bütün komisyonlarımızla o eşit temsiliyeti sağlayarak diğer partilere de bir anlamda örnek olmuşuz ve bizimle birlikte diğer partilerdeki kadın oranlarının da arttığını görüyoruz. Ama ne yazık ki Türkiye siyasetinin geneline baktığımız zaman kadın oranında nispeten de olsa artış var ama kadının dilinin, düşüncesinin yansıması, bunun kadın siyasetine evrilme biçimi ne yazık ki hala mümkün değil. Çünkü kadınlar siyasette var olabilmek için erkekler gibi mücadele etmek zorunda hissediyorlar ve çoğu zaman bir erkek gibi düşünüp bir erkek gibi davranmaya çalışıyorlar ki biz bunu birçok davranıştan ve tavırdan çok net görebiliyoruz. Dolayısıyla bu anlamda, bizi ayrı tutarak, benzeşerek kendini var edebilme ihtiyacı olduğu için siyasetin dili de değişmiyor ne yazık ki. Dolayısıyla o eril kodlardan, o geleneksel ve binlerce yıldır siyaseti erkek yapar ya da erkek gibi düşünen kadınlar yapar zihniyetinden çıkılamıyor. Biz de bu tür zorluklarla elbette karşılaşıyoruz” diye belirtti.   ‘Bürokrasiye erkek zihniyet hakim’   Bakanlıkların üst yönetimlerinde erkeklerin ağırlıkta olduğunu söyleyen Adalet Kaya, kadınların bürokraside karşılaştıkları engelleri anlattı. Adalet Kaya, “Bunu 'biz cinsiyet eşitliğini savunuyoruz, her yerde de sağlamaya çalışıyoruz 'diyen siyasetçiler de yapıyorlar. Çok fazla denk geliyoruz. Mesela bütçe görüşmeleri dönemindeyiz. Gelen her bakanlığın kadrolarına baktığımız zaman yüzüe 95 oranında erkek temsiliyeti, erkek katılımı söz konusu. Demek ki kadınların hala bürokrasinin içerisinde üst düzey görevlerde de yer alırken cam tavan dediğimiz o görünmeyen engellerle bir şekilde önleri kapatılıyor. Dolayısıyla merkezi yönetimin özellikle bürokrasisine, üst düzey yönetimine de tamamen erkek egemen bir zihniyet hakim ve kadınların fiziksel olarak da var olmadığını görüyoruz. Değil kadın düşüncesinin, fikrinin, dilinin, renginin girmesi, bu anlamda da ciddi bir eşitsizlik söz konusu. Değişim ve dönüşüm daha fazla kadının oralarda, siyasette yer alması ama tabii şu farkındalıkla erkeğe dönüşmeden, erkeğe benzemeden, erkek fikriyle hareket etmeden aynı mücadele biçimlerini ya da yöntemlerini kullanmadan siyaset yapma haline bürünerek. Bu mümkün. Biz, o eşitliği sağlamaya, o dili, rengi, tavrı, oluşturmaya, oturtmaya çok özen gösteriyoruz. Çok büyük bir çaba harcıyoruz. Ama bu çok uzun yıllara yayılması gereken bir mücadele” ifadelerini kullandı.   ‘Eril zihniyet eğitimle değişebilir’   Kadın milletvekillerinin de erkek egemen siyaseti yeniden üretebildiğini belirten Adalet Kaya, bunun eğitimden başlayarak değişmesi gerektiğini söyledi. Adalet Kaya, “Hala mesela nafaka hakkının lüzumsuz olduğunu savunan kadın milletvekilleri de var. 'Evet ya çok da evli kalmamış, çok da önemli değil' diyorlar. Toplumun geniş kesimine etki edecek bir hakkı ortadan kaldırmaya dönük de hareket edebilen kadın milletvekilleri var ne yazık ki. Bunları gördüğümüz zaman meselenin zihniyetle ilgili olduğunu görüyoruz. Dolayısıyla bu zihniyet dönüşümünün uzun yıllara yayılması gerekiyor ve eğitim sisteminin içerisinde inşa edilmesi gereken bir şey. Mecliste siyasetin daha eşitlikçi, kadın özgürlükçü olabilmesi ilkokulda, ortaokulda, lisede verilen eğitimle çok ilişkili. Buradaki erkek egemen dili, erkek egemen anlayışı biz diğer toplumsal kesimlerden, okullardan, sokaktan, mahalleden bağımsız düşünemeyiz. Tümü birbirinin yansıması, iz düşümü hepsi birbirini etkiliyor. Burası toplumu etkiliyor. Toplumun içerisinde de eğitimle birlikte dönüşüm gerçekleşmedikçe burada da ne yazık ki gerçekleşmiyor. Siyasetin, renginin, dilinin, daha kadın özgürlükçü olması, kadın bakışına sahip olması gerçekten yıllarımızı bulacak diyebilirim” dedi.   'Bazen 'burada ne işim var' diyebiliyorsunuz'   Erkek milletvekillerinin konuşmalarındaki cinsiyetçi ifadeler nedeniyle zaman zaman müdahalede bulunmak zorunda kaldıklarını anlatan Adalet Kaya, Meclis’te yaşadıklarını şöyle aktardı: “Cinsiyetçi sinkaflı küfürler ne yazık ki havada uçuşabiliyor. Normal konuşmasının içerisinde bir olumsuzluk anlatılırken yine cinsiyetçi bir dille anlatıyor. Mesela 'anasını ağlattınız' gibi bir kavram kullanıyor. Geçen haftalarda artık isyan etmek istedim. Küfür ederken de yine cinsiyetçi bir yerden ediyor. Bir durumun vahametini ifade ederken de cinsiyet bir yerden ediyor ve bunu çok yoğun bir şekilde yapıyorlar erkek vekiller. Bu konuyla ilgili olarak da komisyon başkanına her defasında uyarılarda bulunuyoruz. Eğer bunu yapan kendi milletvekilimizse de zaten gerekli mekanizmalarımızda da bildiriyoruz. Bizim kendi içimizde de asla olmaması gereken, düzeltilmesi gereken bir konu olarak görüyoruz bunu. Ama zaman zaman işte o anın duygusuyla, şiddetiyle, öfkesiyle herkes bu utanç verici durumu içerisinde olabiliyor. Bu gerçekten bizi zor durumda bırakıyor. Kötü hissediyoruz kendimizi. Birçok kadın açısından bu iyi bir durum değil. O anda kendini gerçekten kötü hissediyor. O an orada olmak istemiyorsunuz. 'Burada benim ne işim var? Allah kahretsin' dediğin o an. Çünkü gerçekten çok eril, çok erkek egemen, meseleyi hiç anlamamış bir durumun içerisinde olan bir tartışmayı düzeyiyle yapmayan kişilerle muhatap olmak yorucu olabiliyor. Ama tabii ki bunların hepsi değişecek, dönüşecek. Biz gerekli yerlere uyarılarımızı yaparak durumu gerçekten hem düzeltmeye çalışıyoruz hem bir daha olmaması için çabalıyoruz. Hem de yapan kişinin gerekli yaptırıma uğraması açısından da gerekli müdahaleyi yapıyoruz."   ‘Kadınlar eşit yurttaş olarak görülmüyor’   Erkek egemen anlayışın bütçe tercihlerinde ve bakanlıkların kadın politikalarında da görüldüğünü söyleyen Adalet Kaya, kadınların bağımsız bireyler olarak ele alınmadığını belirtti. Adalet Kaya, “Şimdi bir de bütçenin geneline bakıyoruz, kadınları asla görmediğini defalarca söyledik. Aile Bakanlığı bütçesine gelirsek bir kere Bakanlığın bütçesi içerisinde kadınların aile içerisinde tanımlanma biçimi ile birlikte, kadın aslında tek başına eşit yurttaş olarak görülmüyor. Kadın ailenin bir uzantısı, bir parçası olarak o bütçenin içerisinde var. Bir tek kadının güçlendirilmesi programı var. Ona da geçen seneden bu seneye bir fark yaratmadı. Ayrılan ödenek binde 1'e denk geliyor. Binde bir dediğimiz zaman devede kulak deriz ya devede kulak bile değil. Devede tüy. Bu kadar az bir orandan bahsediyoruz. Devenin gövdesini, en önemli parçalarını savunma sanayisine ve faiz harcamalarına ayırmış merkezi hükümet. Diğer kalan ayağını, bacağını, kuyruğunu da sağlığa, eğitime, sosyal hizmet ve diğer bütün bakanlıklara pay etmiş. Bu kadar acı bir gerçeklikten bahsediyoruz ama kadınlara ayrılan pay gerçekten devede tüy kadar. Bu şunu gösteriyor, kadınlar esasında eşit yurttaş olarak görülmüyorlar. Bir milletvekilinin sunumunda milletvekili şöyle bir şey kullandı; 'çocuklara eğitim anlamında verdiğiniz destek hedefiniz 2027 yılı açısından düşmüş' dedi. Bakan orada 'çünkü çocuk sayısı düşüyor' diyor. Gerçekten ne demek istediğini anlamadı sunumu yapan vekil. Yani çocuk doğurmuyor kadınlar. Bunu demek istiyor esasında. Çocuk doğurmadığı için de çocuğa ayrılan payı düşürmüş. Dünyanın hiçbir yerinde böyle bir muhakeme yok” dedi.   ‘Kadınların geleceği yerine doğurganlık esas alınıyor’   Genç kadınların eğitim ve istihdam taleplerinin evlilik ve doğurganlık politikalarının gerisinde kaldığını savunan Adalet Kaya, bütçe görüşmelerindeki tartışmaları anlattı. Adalet Kaya, “Diğer yandan bir diğer husus da şuydu; evlilik kredisi veriyorlar gençlere. Ama diyoruz ki gençler işsiz, genç kadınlar işsiz, genç kadınlar eğitimsiz, nitelikli eğitim istiyorlar, iş olanağı istiyorlar, istihdam olanağı istiyorlar. Genç kadınlar önce geleceğini kurmak istiyor. 'Niye evliliğe karşısınız, bu evlilik kredisini verdikten sonra gördük ki çocuk doğurma oranları arttı. Evlendikten sonra çocuk doğurma yaşı 23'e düştü' diyor. Çok erken yaşta çocuk sahibi olmayı bir övünç kaynağı gibi anlatan bir anlayış var. İnanılır gibi değil. Bazen zorlanıyor insan ama ne yazık ki böyle bir anlayışla mücadele ediyoruz. Dolayısıyla bu anlayışın kadını görmesi, kadının özel gereksinimlerini, kadının barış ihtiyacını, kadının eşit özgür yaşama ihtiyacını anlamalarını düşünmek mümkün değil. Ama her yerde kadınlar emeğinin, ekmeğinin, barış ihtiyacının mücadelesini verirken bu 25 Kasım çok önemli. Dolayısıyla işimiz zor ama ben mücadelenin gücüne inanıyorum. Kadınlar sokakta ve parlamentolara her yere seslerini bir şekilde ulaştırabiliyorlar" dedi.   ‘Devletin mekanizmaları kadınları korumuyor’   Kadınların şiddetten korunması için görevli kurumların yetersiz kaldığını söyleyen Adalet Kaya, sığınaklar, ŞÖNİM’ler ve 6284 sayılı Kanun’un uygulanmasındaki sorunları sıraladı. Adalet Kaya, “Yine, şiddetle mücadeleye ayrılmış bir pay yok. Açılan sığınak sayısı her sene biri geçmiyor. Şu anda 151 sığınak var. 86 milyon olduğunu düşünürsek ki bunun yarısını kadınlar oluşturuyor ve milyonlarca kadın sokakta, evin içerisinde, iş yerinde, hayatın her alanında her an şiddetle yüz yüze gelebilecek durumlarla karşı karşıya. Şiddetin her an ortaya çıkabileceği bir ülkede hem sığınak sayısı oldukça yetersiz ŞÖNİM'ler yetersiz, işleyiş yetersiz, 6284 sayılı yasa yeterince uygulanmıyor. Yargı kararlarına baktığımız zaman her gün yeni cinsiyetçi kararlar çıkıyor özellikle Yargıtay'dan Dolayısıyla bugün gerçekten ülkedeki kurumlar yargı, emniyet gibi devletin ortaya koyduğu hiçbir mekanizma kadınları korumak için yeterli değil. Biz bunu sonuçtan da görüyoruz. Her gün kadınlar öldürülüyor, kadınlar şiddete uğruyor, kadınlar cinsel şiddete uğruyor, kadınlar taciz ediliyor. Bir de yeni alanlar çıktı. Dijital şiddet denen bir şey var artık hayatımızda. Kadınlar her an gerçekten tehditle karşı karşıya ” ifadelerini kullandı.   ‘Kadınların öncü gücüne inanıyorum’   Siyasette ve toplumsal yaşamda değişim için kadınların birlikte hareket etmesi gerektiğini söyleyen Adalet Kaya, örgütlü mücadele çağrısı yaptı. Adalet Kaya, “Bunu örgütlememiz lazım. Avrupa'da örnekleri var. Gerçekten popülist, kadın düşmanı, ırkçı, yönetimlere karşı gençler örgütleniyor, kadınlar örgütleniyor ve iktidarları deviriyorlar. Bizim de böyle bir şeye ihtiyacımız var. Değiştirmeye, dönüştürmeye, yeni bir toplum inşasına, yeni bir düşünce sistematiğinin inşasına, siyasetin içerisinde ve toplumun her alanında... Buna ihtiyacımız var. Dolayısıyla bunu yapmak mümkün. Çünkü biliyoruz ki bugün kadınlar da, gençler de, çocuklar da, işçiler de, emekçiler de toplumun içerisindeki bütün kesimler tehdit altında. Toplumu değiştirip dönüştürmek bizim elimizde. Tabii ki bir de saha çalışmaları olmalı mahalle mahalle, ev ev, sokak sokak Türkiye'nin her yerinde çalışma yürütmek lazım. İnsanlara haklarını hatırlatmak lazım. Umudumuz hep var. Gücümüz de var. Kadınların öncü gücüne özellikle çok inandığımı belirtmek istiyorum” diye konuştu.   Yarın: Kadınlar kastik sisteme karşı demokratik komünal toplumu inşa etmeli