Rozerîn Gultekîn

 

WAN - Endama Komîsyonê Zîndanê Wanî ya Komeleya Heqê Merdiman (OHD) Sîmîn Atabey, derheqê rewşa tepişteyê nêweşan ê zîndanê herêmê Serhadî de ercnayîş kerd û dîyar kerd ke xizmetê weşîye tepişteyanê nêweşan rê nîno dayîş û destnîşan kerd ke heta verçimikê lazimî zî tepişteyan rê nêdanê.

 

Pêwa binpaykerdişê heqê merdiman ê hemverê tepişteyan zîndan de her roj kûr benê, veradayîşî bi sebebê keyfî yê Heyetê Îdareyî û Çimdarî taloq benê. Tepişteyê nêweşî tewr zêde na rewşe ra tesîr gênê. Zafê tepişteyî, bi taybetî yê ke nêweşîya giran est ê, xizmetê weşîye yê zîndanan ra bêpar manenê. Tepişteyê ke nêeşkenê heqê xo bi şuxilnê, problemanê weşîye yê cidî dir rî bi rî manenê. Goreyê raporê Komeleya Heqê Mirovan (ÎHD) ya 2025ine, tewr tay 1412 tepişteyê nêweşî zîndan de est ê ke 161 cinî û 1251 zî camêrd ê.

 

Endama Komîsyonê Zîndanê Wanî ya Komeleya Huqûqnasanê Azadîwazan (OHD) Sîmîn Atabey derheqê binpaykerdişanê ke hemverê tepişteyan yenê kerdiş de qisey kerd.

 

‘Tepişteyê nêweşî nêeşkenê biresê xizmetê weşîye’

 

Sîmîn Atabey dîyar kerd ke tepişteyê nêweşî yê zîndanî rastê zaf binpaykerdişê heqê merdiman yenê û ard ziwan ke ê bi zafê probleman dir rî bi rî manenê û sere de warê xoresnayîşê weşîye de. Sîmîn Atabey wina dergî da, “Vernîya her çî, tepişteyê nêweşî resnayîşê nêweşxaneyan de zehmetî ancenê. Ê waştişnameyê pêşkêşê îdareyî kenê û paweyê nêweşxaneyî yê. Heta ke dorê înan bêro, îdareyê zîndanî zaf astengî û sebeban vejeno. Cewabê sey doktor çin o, hacetê nêweşxaneyan qîmî nêkenê, yan zî waştişnameyê vernîya ke bêrê cewabkerdiş manenê. Tepişteyê nêweşan rê giran reçeteyî yenê dayîş û vera ke nêweşxaneyan de bêrê muayenekerdiş yenê şirawitiş. Dima ra, tepişteyê nêweşî mecbur ê ke paweyê dermanê xo bimanê. No proses eşkeno bi aşman dewam bikero. Tepişteyê ke nêweşîya înan rojane yan mewsimî est ê zî mecbur ê ke pawe bimanê ke nêweşîya înan bi xo çareser bibo. Nê cayan de doktorî çin ê. Nê semedî ra tepişteyî nêeşkenê bêrê muayenekerdiş. Demo ke ma waştişê vurnayîşê înan semedê nêweşxaneyêk kenê, ma ra yeno vatene ke bajarê qijî nêweşxaneyê herêmî çin ê û semedê nê vurnayîşî nînê kerdiş. Waştişê ma yê vurnayîşê semedê zîndanêk bi nêweşxaneyêko başêr yan erey yenê ercnayîş yan zî erey yenê cewabdayîş.”

 

‘Tepişteyî nînê dermankerdiş, verçimkî nînê dayîş’

 

Sîmîn Atabey dîyar kerd ke Wan de zîndanê cinîyan çin o, 5 tepişteyê cinî beşê cinîyan ê Zîndanê Tîpê Tyê Wanî est ê û înan ra di kesî nêweş ê. Sîmîn Atabey wina va, “Felem Aker û Hevidar Aydin tepişteyê nêweş ê Wanî yê. Felem Aker emelîyatê gurçikî bîye. Semedo ke muayeneyê aye nêame kerdiş, tehlukeyê enfeksîyonî est o, labelê pêwa nê zî aye nîna dermankerdiş. Hevîdar Aydin çimê aye baş nêvînenê, û verçimikê ke hewcedarîya aye pê est ê nînê dayîş. Sewbîna semedê fitqê milî hewceyê dermankerdişî est o, labelê hema semedê nêweşxaneyêk nêameyê neqlkerdiş. Verê, serra 2018ine de, tepişteyêka nêweşe ya Wanî semedê enfeksiyonê rêça mîzî muracatê dermankerdişî kerdibî. Pêwa nê rastî ke na nêweşî, eke nêra dermankerdiş, eşkena qonaxê peyênan de bibo sebebê kanserî, prosesê dermankerdişî dest pênêkerd. Dima ra tepişteya nêweşe semedê zîndanê Amed û dimayê semedê zîndanê bînî ameye neqlkerdiş ke serra 2023ine de uca de nêweşîya kanserî ame tespîtkerdiş. Dimayê prosedurêk vetişê mîdeyê serra 2025ine de, qerar ame dayîş ke tepişteye bêro veradayene.”

 

‘Cinî nêeşkenê biresê lazimîyê bingehîn’

 

Sîmîn Atabey dîyar kerd ke sîstemê zîndanî serê bingehê cinsî çin o û dîyar kerd ke tena tepişteyê nêweşî nê, labelê eynî demî de hewcedarîyê bingehîn ê cinîyan zî nînê tedarîkkerdiş. Sîmîn Atabey behsê binpaykerdişan kerd û wina dewam kerd: “Qanûn û pratîk vera ke hewcedarîyê tepişteyê cinîyan bêro hesabkerdiş ameyê viraştiş. Hewcedarîyê bingehîn ê tepişteyê cinîyan hetê îdareyê zîndanî ra yenê peygoşkerdiş. Xoresnayîşê hacetê pakitî yenê sînorkerdiş. Beşê ke tepişteyê cinîyan ci de yenê girewtiş hetê gardiyananê camêrdan ra cigêrayîş yeno kerdiş û demo ke tepişteyê cinî red kenê, ê rastê cipersayîşê dîsîplînî yenê. Nimûneyêk nê serra 2023ine de Zîndanê Tîpê Lyê Patnosî de virazîya. Gardiyanê camêrdî beşê tepişteyê cinîyan kontrol kerdî û demo ke tepişteyan red kerd, înan kuyayî.”