Semedê awankerdişê komara demokratîke statuya ziwanî lazim a

2026-06-29 10:14:32


	 

	Rozerîn Gultekîn

	 

	AMED - Cinîyê ke tewrê Konferansê Ziwanî yê Kurdkî bîyî dîyar kerdî ke lazim o ke statuyê ziwanî bêro naskerdiş û wina vatî: “Vatişê ‘tena perwerdeyê bi ziwanê dayîke’ qîm nêkeno. Lazim o ke gamanê bi tesîrî bêrê eştiş yan zî do wina bêmana bibo.”

	 

	Sazîyanê Ziwan ê Demokratîkî bi sloganê “Statûyî ra heta perwerdeyî semedê muzakereyî çarçeweyêka newe” Konferansê Ziwanê Kurdkî yê di rojan pê ard. Zafê kes û sazîyî tewrê konferansî bîyî û derheqê statu, perwerdeyê bi ziwanê dayîke munaqeşeyî ameyî domnayîş. Cinîyê ke tewrê konferansî bîyî ajansê ma rê qisey kerdî.

	 

	‘Heta statu çinbo do tehluke bidomîyo’

	 

	Hemsereka Enstîtuya Ziwanê Kurdkî ya Amedî Nesrîn Şanli bale ant muhîmîya naskerdiş ê ziwanê kurdkî û va: “Ma resenê sewîyeya ke ziwanê xo ra şerm bikerê. Babî û dayîkî şerm kerdêne ke bi ziwanê xo tutanê xo dir qisey bikerê. Hetê îfadekerdişî de zehmetîyan antêne. Nêweşxaneyan de zehmetîyan antêne. Lazim o ke ma ziwanê xo ra şerm nêkerê û her cayî de qisey bikerê. Her wext qedexe bî. Nê semedî ra fermî de semedê ma muhîm o. Heta ke statuyê ziwan çinbo do tehlukeyê ziwanî ser o zî bidomîyê. Ziwanê dayîke heqê esasî yo. Eke no heq nêro dayîş o wext do gamê yenê eştiş zî samîmî nêbê. Lazim o ke ma xebatanê ziwanî hîna zêde pîl bikerê. Enstîtu nê hetî de xebatanê xo domnena. Heta îmkanî bibê ma xebatan hîra kenê, ma hetê zanistî û akademîkî de falîyêt domnenê.”

	 

	Komara demokratîkî û azadîya ziwan

	 

	Nurcan Delîl a ke îdarekara Komeleya Edebîyatê Kurdî de ca gêna dîyar kerd ke semedê statuyê kurdî şarê kurdî bi serran têkoşîn domna û eynî wextî de hemverê ziwanî de polîtîkayê asîmîlasyonî ameyî domnayîş. Nurcan Delîl wina ard ziwan: “Bi nê polîtîkan çîyêk nêame bidestkerdiş. Lazim o ke kurdî êdî sewîyeya huqûqî de ziwanê xo bidest bikerê. Ewro komara demokratîkî yena munaqeşekerdiş, o wext tena vatişê ‘perwerdeyê bi ziwanî’ qîm nêkeno. Ziwan beşêk muhîm ê komara demokratîke yo. Bi serran kurdî yenê astengkerdiş. Na polîtîka heta mîyanê keyan zî şîya. Eke ewro berê komara demokratîkî ameyo akerdiş, gamêk semedê aştîye ameyo eştiş lazim o ke kurdkî bêro qebûlkerdiş. Konferansê ke yenê kerdiş lazim o ke mîyanê çar dêsan de nêmanê. Lazim o ke bi şarî dir nê konferansî bêrê kerdiş. Lazim o ke ma xebatanê xo şarî dir bidomnê.”

	 

	‘Statu tena qîm nêkena lazim o ke şarî ziwan xo bişuxilno’

	 

	Hemsereka Komeleya Kultur û Ziwan ê Avesta Kurdiye Irgat zî wina ard ziwan: “Ziwanê kurdkî bi serran o binê zordarîye de yo. Şarê kurdî azadîya ziwanê xo wazeno. Kurdî mîyanê 968 ziwanan de rêza 80ine de yê. Ziwanêk dewlemend û bi kokî yo. Ma hêvîdar ê ke statuyê ziwanê kurdkî bêro dayîş û cimat bi azadî bi ziwanê xo qisey bikero. Bêguman statu tena qîm nêkena, lazim o ke şar bi hawayêk azad ziwanê xo qisey bikero.”