Semedê demokratbîyayîşî çîyo ferz: Heqê hêvîye 2026-05-08 10:30:42   Nazlican Nûjîn Yildiz   ÎZMÎR - Faraşîn Gumuşe dîyar kerd ke, gamê semedê caardişê heqê hêvîye do paştîdayîşêko pîl bido Prosesê Aştî û Cimatê Demokratîkî û va ke, semedê nê fersendê tarîxî agêro aştîye, ganî gamê sîyasî û huqûqî bêrê eştiş.   Prosesê Aştî û Cimatê Demokratîkî yo ke hetê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî ra ameyo destpêkerdiş, dewam keno. Labelê pêwa nê, qerarê Dadgeha Heqanê Merdiman ê Ewropa (DMME) ke çarçewaya ‘heqê hêvîye’ de dayî, hetê Tirkîya ra hema zî nêameyo caardiş. Polîtîkayê tecrîdî yê Îmralî de hema zî dewam kenê û na raştîye vera xo de reaksîyon û rexne ana.   Îdarekara Komeleya Huqûqnasê semedê Azadîye (OHD), avûkate Faraşîn Gumuşe derheqê mesela de qisey kerd û dîyar kerd ke, wedaritişê tecrîdî û caardişê heqê hêvîye hetê aştî û demokrasî de sewîyeyêka krîtîk a û va ke, no heq heqêko winasî yo ke nêeşkeno bêro taloqkerdiş.   ‘Heqê hêvîye mûhîm o’   Faraşîn Gumuş eşkera kerd ke wedarîyayîşê tecrîdî û caardişê heqê hêvîye semedê demokratîkbîyayîşê Tirkîya zaf mûhîm o û sewîyeya sîyasî de zî na rewşe semedê averşîyayîşê prosesê aştîye krîtîk a. Faraşîn Gumuş wina dewam kerd: “Heqê hêvîye heqêko merdimayî yo. Tirkîya de dimayê wedarîyayîşê cezaya îdamî, 2002 de cezaya muebetî ameye. Semedê nê sîstemî binpaykerdişê heqan ameyî ciwîyayîş û dimayê nê, prosesê huqûqî munaqeşeyê heqê hêvîye ardî rojeve. Derheqê nê de muracatê ewilî serê tecrîdê Îmralî de bi. Munaqeşeyê derheqê heqê hêvîye de dimayê qeraranê DMME’yî dest pêkerd.”   ‘Tirkîya pêwa qeraran zî gamêka somute nêeşta’   Faraşîn Gumuş destnîşan kerd ke serê qeraran ra 12 serrî vîyart û wina eşkera kerd: “Pêwa qeraranê DMME’yî zî Tirkîya hema zî na game nêeşta, çîyê ke lazim ê nêkerdî. Komîteya Wezîran a Konseya Ewropa venga Tirkîya kerd û va ke ganî serrastkerdişê qanûnî bêrê kerdene û derheqê cezayanê muebetî de rejîmê înfazî yo nika, ganî goreyê standardanê heqanê merdiman yê mîyaneteweyî bo. Na çarçewaya de yeno dîyarkerdiş ke dimayê 25 serran ganî fersendê veradayîşê bişertî bêro caardiş. No sey heqî yeno qalkerdiş.”   Gamê ke ganî bêrê eştiş   Faraşîn Gumuş bale ant serê prosesê aştî û cimatê demokratîkî û destnîşan kerd ke caardişê heqê hêvîye do paştîdayîş bido prosesî û wina dewam kerd: “Heqê hêvîye gama ewilî ya averşîyayîşê qanûnî ya. Ganî qetî qedexeyî bêrê wedarnayîş. Ganî heyetê ke îhtîmalê azadîye munaqeşe kenê, sey heyetê îdarî û taqîbkerdişî, bêrê vurnayîş û nê heyetê endamanê bêhet û xoser yê hukmî bêrê awankerdiş. Nê gamê ewilî yê ke ganî bêrê eştiş ê. Vatişê ke qiseykerdiş de mendê, ganî agêrê gamanê somutan. Semedê aştîye ganî heqê hêvîye bêro caardiş. Ganî ewilî statûyê zîndanê Îmralî bêro wedarnayîş û ageyro zemînê sîyasî û polîtîkî. Ganî tecrîd biqedîyo. Ganî şert û mercê Birêz Ocalanî bêrê weşkerdiş. No zî do bawerîya aştîye xurt bikero. Ganî proses sey meseleya awankerdişê aştîyêka mende bêro destpêkerdiş. Ganî peynî bidê polîtîkayanê qeyûman. Ganî TMK bêro wedarnayîş. Ganî no fersendê tarîxî agêro aştîyêka mende.”